Czasowniki

1. Ogólnie

Czasownik opisuje działanie lub wydarzenie, np. jeść, mówić, patrzeć, myśleć.

Panlingue ma dwa typy czasowników: czasowniki kończące się na -a i czasowniki kończące się na -u. Zakończenia decydują o kolejności innych części zdania (podmiotu i dopełnienia), więc budowa zdania zależy od typu czasownika.

Wyjaśnienie oznaczenień:

O – dopełnienie
S – podmiot
V – orzeczenie

2. Czasowniki kończące się na -a

Czasowniki kończące się na -a używają tego trójkątnego wzoru.

Trójkąt szyku zdania dla czasowników kończących się na -a

  V
 ↗ ↘
S ← O

2.1. Szyk SVO

Najpowszechniejszym szykiem zdania w Panlinguu jest podmiot-orzeczenie-dopełnienie (SVO). W tej strukturze podmiot pojawia się jako pierwszy, jako drugie – orzeczenie, a jako trzeci – dopełnienie.

podmiot-orzeczenie-dopełnienie

  V
 ↗ ↘
S   O

Przykłady: me wida lole. – Ja wizę ich. te baka pang. – Ty pieczesz chleb.

2.2. Szyk OSV

Drugim szykiem w tym trójkącie jest OSV. Jest częsta w zdaniach podrzędnych.

dopełnienie-podmiot-orzeczenie

  V
 ↗
S ← O

Przykłady: ke te wida? – Co ty widzisz? me niama pang, jo te baka. – Jem chleb, który ty upiekłeś.

2.3. Szyk VOS

Trzecim szykiem w tym trójkącie jest VOS, który jest rzadko używany.

orzeczenie-dopełnienie-podmiot

  V
   ↘
S ← O

3. Czasowniki, kończące się na -u

Czasowniki kończące się na -u używająuse this triangular pattern.

Trójkąt szyku zdania dla czasowników kończących sie na -u

  V
 ↗ ↘
O ← S

3.1. Szyk SOV

Szyk SOV jest powrzechnie używany alternatywnie do szyku SVO.

podmiot-dopełnienie-orzeczenie

  V
 ↗
O ← S

Przykłady: me lole vidu. – Ja ich widzę. te pang baku. – Ty chleb jesz.

3.2. Szyk OVS

Szyk OVS jest powszechny w "biernych" zdaniach.

dopełnienie-orzeczenie-podmiot

  V
 ↗ ↘
O   S

Przykłady: pang baku te. – Chleb jest pieczony przez ciebie./Chleb pieczesz ty. te suku me. – You are pleased by me.

3.3. Szyk VSO

Szyk VSO jest bardzo rzadki ale możliwy.

orzeczenie-podmiot-dopełnienie

  V
   ↘
O ← S

3. Zdanie w stronie biernej

W zdaniu w stronie biernej jest tylko dopełnienie i orzeczenie ale żadnego podmiotu(tj. agenta).

me vidu. – Ja jestem widziany. pang baku. – Chleb jest pieczony. kupe kaputu. – Kubek jest niszczony.

4. Zakończenia czasowników

Większość czasowników kończy się na -a i -u. Garść czasowników nie ma standardowego zakończenia.

10. Przyimki

10.1. Przyimiki miejsca i czasu

Panlingue ma cztery przyimki miejsca i czasu.

na – obecność, miejsce lub moment (zazwyczaj): wraz z, przy, w, na, obok, podczas
be – nieobecność lub brak: bez
ze – pochodzenie, początek lub przyczyna: od, z, ponieważ
to – cel, przeznaczenie lub koniec: do, aż, dla

Przysłówek rozpoczyna wyrażenie przyimkowe. W prostym wyrażeniu przyimkowym przyimek jest uzupełniony zaimkiem lub rzeczownikiem.

me na hotel. – Jestem w hotelu. me sona na hotel. – Śpię w hotelu. me sona ze xam to suba. – Śpię od wieczora do rana. me safara ze london to paris. – Podróżuję od Londynu do Paryża.

Przyimki mogą być też użyte jako rozpoczęcie zdania okolicznikowego czasu.

me denga ze te enda. – Czekam, od kiedy wyszłaś. me denga to te lay dome. – Zaczekam, aż wrócisz do domu. me denga na te sona. – Czekam, kiedy śpisz.

10.1.2. na

na jest przyimkiem wszelkiego zastosowania. Jego podstawowym znaczeniem jest "przy".

me stasa na dome. Stoję przy domu.

me loga na panlingue. Mówię przy Panlingua. Mówię w Panlinguu.

me loga na doste na panlingue na fon. Mówię przy przyjaciołach przy Panlingua przy telefonie. Mówię z przyjaciółmi w Panlinguu przez telefon.

10.1.3. Czasowniki jako przyimki

W Panlinguu kilka czasowników działa jak przyimki lub przypadki gramatyczne w języku polskim.

me kata pang. – Kroję chleb. me kata pang, uza caku. – Kroję chleb, używam noża. (Kroję chleb nożem.)

me denga dura dul hor. – Czekam, (to) trwa dwie godziny. (Czekam przez dwie godziny.)

Oto kilka czasowników, których można użyć jak przyimków:

bada – podążać; po, za dura – trwać; podczas, przez jungu – być skocentrowanym; między, w środku loka – zajmować, być zlokalizowanym; w, na sirka – otaczać; wokół, dookoła supra – przekraczać; nad, ponad sabu – być spowodowanym przez; przez, ponieważ, bo

10.1.4. Czasowniki bez przyimów

Przyimki nie są używane tak często w Panlinguu jak w języku polskim. W wielu zdaniach, czasownik wyraża wystarczająco wiele.

me laya dome. – Przychodzę do domu. (Dosłownie: Przychodzę dom.) te sida kurse. – Siedzisz na krześle. (Dosłownie: Siedzisz krzesło.) le lala sofah. – Leży na sofie. (Dosłownie: Leży sofę.) fixe nata daria. – Ryba pływa w morzu (Dosłownie: Ryba pływa morze.) jenger marca daw. – Wojownicy maszerują na drodze. (Dosłownie: Wojownicy maszerują drogę.)