Słowotwórstwo

Możliwe jest tworzenie nowych słów w Panlinguu. Panlingue ma produktywny system tworzenia nowych słów. Większość przyrostków używanych w Panlinguu jest już w międzynarodowym użyciu. Wiele z nich pochodzi z starożytnej greki, łaciny, języka arabskiego i języka perskiego.

1. Znaczniki części mowy

Panlingue używa zakończeń samogłoskowych do szybkiego słowotwórstwa. W tym systemie końcowa samogłoska słowa oznacza typ słowa. System stosuje się głównie do tych słów, które pochodzą od rdzeni-czynności i rdzenie-opisów. Część przymiotników pochodzi też od rdzeni-rzeczy. Zaimki, spójniki, liczebniki i partykuły są poza systemem słowotwórczym.

Panlingue korzysta z następujących zakończeń samogłoskowych do oznaczania części mowy:

• a oznacza czasowniki w szyku podmiot-orzeczenie-dopełnienie (SVO)
• u oznacza czasowniki w szyku dopełnienie-orzeczenie-podmiot (OVS)
• i oznacza przymiotniki, tj. modyfikatory rzeczowników
• e oznacza rzeczowniki pochodzące od rdzeni-czynności i rdzeni-opisów

Podane zakończenia samogłoskowe umożliwiają łatwą zmianę typu słowa. Zakończenie jest po prostu zamieniane na inne. Oto kilka przykładów:

loga – mówić (czasownik czynny) logu – być mówionym (czasownik bierny) logi – mówiony, słowny (przymiotnik) loge lub log – mowa, słow(a) (rzeczownik)

kitaba – pisać (czasownik czynny) kitabu – być pisanym (czasownik bierny) kitabi – pisany, pisemny (przymiotnik) kitabe lub kitab – pismo, tekst(y) (rzeczownik)

nowi lub now – nowy (przymiotnik) nowa – odnowić (czasownik czynny) nowu – stawać się nowym (czasownik bierny) nowe – nowość, nova rzecz (rzeczownik)

Jest garść czasowników pojawiających się bez zakończenia. Są jednymi z najpowszechniejszych czasowników w Panlinguu.

ada – mieć (czasownik czynny) adu – należeć (czasownik bierny) ade – to, co jest posiadane (rzeczownik)

bixu – musieć (czasowni bierny) bixa – zmuszać (czasownik czynny) bixi – obowiązkowy (rzeczownik)

1.2. Tworzenie czasowników

Dynamiczne czasowniki kończą się na -a i -u. Z wąskiej perspektywy zdania składającego się tylko z podmiotu i orzeczenia, można powiedzieć, że -a oznacza czasownik czynny, a -u oznacza czasownik bierny, więc loga znaczy mówić, a logu znaczy być mówionym.

1. Jeśli rdzeń jest czynnością, jego forma czasownikowa będzie znaczyła "wykonać czynność". Na przykład z wide = "spojrzenie" otrzymujemy wida = "patrzeć".
2. Jeśli rdzeń jest opisem, jak now- (nowi = nowy), jego forma czasownikowa będzie miała znaczenie "nadawać tę czynnośc". Na przykład z nowi = "nowy" otrzymujemy nowa = "czynić nowym" lub "odnowić".

1.3. Tworzenie rzeczowników

-e jest znacznikiem rzeczowników, to znaczy wyniku działania, więc loge oznacza mowę, która jest wynikiem mówienia. Dość często -e jest opuszczane, więc log może znaczyć tyle co loge.

Jeśli rdzeń słowa jest czynnością, jego forma rzeczownikowa będzie oznaczała produkt akcji. Na przykład, z kitab- = "pisać" otrzymujemy kitabe = "pismo" lub "tekst".

Jeśli rdzeń słowa jest opisem, jego forma rzeczownikowa będzie oznaczała przykład tej cechy. Na przykład, z now- = "nowy" otrzymujemy nowe = "nowość" tj. coś nowego.

Dodatkowe przyrostki dla rzeczowników są pokazane poniżej.

1.4. Tworzenie modyfikatorów

-i jest znacznikiem przymiotnika i przysłówkowego czasownika (tj. czasownika statycznego). Jest przyrostkiem przymiotnikowym ogólnego zastosowania.

Na przykład, z czasownika loga (mówić) otrzymujemy przymiotnik logi (mówiony, słowny). Z rzeczownika manux (człowiek), otrzymujemy przymiotnik manuxi (ludzki). Jakkolwiek, tylko nowotworzone przymiotniki muszą kończyć się na -i.

Słowa będące przymiotnikami od urodzenia nie potrzebują zakończenia. Dlatego, na przykład, bon (dobry) i sundar (ładny) nie kończą się na -i.

Jeśli rdzeń słowa jest opisem, jego forma przymiotnikowa będzie znaczyła "taki, który jest w stanie rdzenia". Na przykład, z now- = cecha nowości, otrzymujemy nowi = nowy, tj. taki, który jest nowy.

Jeżli rdzeń jest czynnością, jego forma przymiotnikowa będzie oznaczała stan, który jest wywołany tą akcją. Na przykład, z loga = "mówić" otrzymujemy logi = "mówiony". Odpowiadający przysłówek to logo = w sposób mówiony, ustnie.

Jeśli rdzeń jest rzeczą, objektem lub osobą, jego forma przymiotnikowa będzie znaczyła"taki, który jest jak rdzeń".

Jeśli rdzeń jest słowem na miejsce, jego forma przymiotnikowa będzie znaczyła "taki, który jest z tego miejsca".

iran Iran, irani irański pakistan Pakistan, pakistani pakistański amerika America, amerikai americański europa Europa, europai europejski asia Azja, asiai azjatycki

1.5. Słowa bez zakończenia

1. Gdy rdzeń-rzecz służy jako rzeczownik, nie potrzebuje zakończenia rzeczownika.
2. Gdy rdzeń-opis służy jako przymiotnik, nie potrzebuje zakończenia przymiotnika.
3. Gdy rdzeń-czynność służy jako czasownik, nie zawsze potrzebuje zakończenia czasownika. (&lowast)

	Rzeczownik	Przymiotnik	Czasownik
Rdzeń-rzecz	manux	manuxi
–
Rdzeń-opis	bone	bon	bona
Rdzeń-czynność	wole	woli	wol

Uwaga! Panlingue nie podąża z zasadą o rdzeniach-czynnościach, by sądzimy, że normalnie jest użyteczniej zaznaczać czasowniki niż rzeczowniki. Tak więc rdzeń-czynność jak kitab (pisanie) daje dwa czasowniki, kitaba i kitabu – ale czysty rdzeń, kitab, jest używany jako rzeczownik!

2. Przyrostki słowotwórcze

2.1. -ar

Tworzy wykonawcę czynności z rdzeni-czynności. Określa osobę lub narzędzie wykonujące czynność.

loga mówić; logar mówca, ten, kto mówi baka piec; bakar piekarz, ten, kto piecze lida przewodzić; lidar przywódca, ten, kto przewodzi komputa liczyć, przetważać dane; komputar komputer marta zabijać; martar zabójca

2.2. -ur

Tworzy rzeczowniki oznaczające przedmioty czynności z rdzeni-czynności. Określa osobę lub rzecz, na której czynność jest wykonywana.

kriata tworzyć; kriatur stworzenie, to, co jest tworzone marta zabijać; martur to, co jest zabijane; przez rozszerzenie: męczennik folda składać; foldur folder, to, co jest składane

2.3. -ir

Tworzy rzeczowniki-agensów z rdzeni rzeczownikami. Określa kogoś kojarzonego ze rdzeniem.

sapat but; sapatir szewc musket muszkiet; musketir muszkieter kas kasa sklepowa; kasir kasjer

2.4. -ia

Tworzy rzeczowniki zbiorowe. Opisuje grupę elementów nazwanych rdzeniem jako całość.

manux człowiek; manuxia ludzkość, wszyscy ludzie jako grup kristi chrześcijanin, kristia chrześcijaństwo. wszyscy chrześcijanie jako grupa filsofe pogląd, mądrość życiowa; filsofia filozofia, dyscyplina mądrości

Te zakończenie jest często znajdywane w nazwach miejsc, szczególnie krajów. Jakkolwiek, te użycie nie jest systematyczne i nie jest potrzebne. Jest też wiele nazw krajów, które nie kończą się na -ia.

arab Arab, arabski; arabia Arabia rus Rosjanin, rosyjski; rusia Rosja turki Turek, turecki; turkia Turcja asia Azja indonesia Indonezia italia Włochy

Również abstrakcyjne rzeczowniki często kończą się na -ia.

nowi nowy, nowia nowość

2.5. -is-

Przyrostek przyczynowy.

jana wiedzieć janisa czynić znanym, informować nota notować notisa powiadamiać

2.6. -ul-

Tworzy czasowniki odwracjające znaczenie podstawowego czasownika.

liga wiązać; ligula odwiązywać ziba zatykać, zamykać korkiem; zibula odtykać, wyciągąć korek.

12. Zaawancowane tematy

Uwaga: Możesz nauczyć się Panlingua bez czytania tego rozdziału, ale jeśli jestś zainteresowany wewnętrznymi mechanizmami języka, to może być dla ciebie interesujące.

12.1. Relations between the endings

Rdzeń jst ideą mającą wiele twarzy: rzecz, stan, czyn i przejście.

• E-słowo nazywa rzecz, której definiującą cechą (w danym kontekście) jest rdzeń.
• I-słowo opisuje inne słowo rdzeniem. Rzecz nazwana innym słowem jest stanem rdzenia.
• A-słowo jest czynem, który wytwarza rzecz charakteryzoaną rdzeniem. W innych słowach, A-słowo wytwarza E-slowo.
• U-słowo jest przejściem prowadzącym do stanu rdzenia.

Zawsze sensownym jest stosowanie następujących formuł dla rdzenia, który jest czynnością.

1. Opis: -i -e

– kitabi kitabe. – Pisemne pismo.

– dansi danse. – Taneczny taniec.

– soni sone. – Senny sen.

– rangi range. – Kolorowy kolor.
2. Wytwarzanie: -a -e

– kitaba kitabe. – Pisać pismo.

– dansa danse. – Tańczyć taniec.

– sona sone. – Śnić sen.

– ranga range. – Kolorować kolor.
3. Przejście: -e -u

– kitabe kitabu. – Pismo jest pisane.

– danse dansu. – Taniec jest tańczony.

– sone sonu. – Sen jest śniony.

– range rangu – Kolor jest kolorowany.

Nie są zbyt interesująsymi informacjami, ale są prawdziwe. Normalnie formuły wytwarzania i przejścia są stosowane do innych rdzeni należących do tej samej kategorii co oryginalne słowo. Na przykład, piszemy różne pisma, w tym listy, książki i powieści, i tańczymy różne tańce, w tym tango, sambę i polkę.

Te same formuły mogą być stosowane do rdzeni opisujących stan.

1. Opis: -i -e

– nowi nowe. – Nowa nowość.

– longi longe – Długa długość.
2. Wytwarzanie -a -e

– nowa nowe. – Odnawiać nowość.

– longa longe. – Przedłużanć długość.
3. Przejście: -e -u

– nowe nowu. – Nowość jest odnawiana.

– longe longu. – Długość jest przedłużana.

Formuła opisu nadal daje sensowne (choć oczywiste) zdania. Formuły wytwarzania i przejścia działają lepiej dla stopniowych opisów (jak "długość") niż dwuwartościowych (jak "nowy"). Gdy coś jest nowe, nie może być odnowione, ale gdy coś jest już długie może zostać jeszcze bardziej przedłużone.