Pronomoj

Personaj pronomoj

Pronomoj povas aperi anstataŭ substantivoj.

Ununombra	Multenombra
mi	mimen
mi	ni
tu	tumen
vi, ci	vi
da	damen
li, ŝi, ĝi	ili

La posedaj pronomoj estas formata per aldo de partiklo su.

Ununombra	Multenombra
mi su	mimen su
mia	nia
tu su	tumen su
via, cia	via
da su	damen su
lia, ŝia, ĝia	ilia

Refleksiva pronomo

se – si (mem)

Rimarko: La refleksiva pronomo se povas uziĝi por ĉiuj personoj. Do ĝi rilatas al ĉiuj tiaj uzadoj en Esperanto, kiel: mi(n) mem, vi(n) mem, ni(n) mem kaj si(n).

mi vi se – Mi vidas min.
da vi se – Ŝi vidas sin.
mimen vi se. – Ni vidas nin.

Oni uzas semen por esprimi reciprokecon.

semen – unu la alia

tu e mi vi semen. – Mi kaj vi vidas unu la alian.
mimen vi semen. – Ni vidas unu la alian.

Montrovortoj

La montrovorto estas:

ye – tiu(j) ĉi
vo – tiu(j)

ye haus – tiu ĉi domo
vo haus – tiu domo

La montrovortoj povas roli kiel subjekto same kiel substantivoj.

ye es bon. – ĉi tiu (aĵo) estas bone.
vo es dus. – Tiu (aĵo) estas malbone.
tu vol ye, he? – ĉu vi volas ĉi tiun?
no, mi vol vo. – Ne, mi volas tiun tie.

Demandovortoj

ke estas la ĝenerala demandovorto en pandunio. Ĝi funckias kiel la demanda senco de la vorto kio.

ke? – kio?, kiu?

ke es da? – Kio estas tio?
ke es vo jen? – Kiu estas li ~ ŝi?
tu vol ke? – Kion vi volas? (Laŭvorte: Vi volas kion?)
ke es na meza. – Kio estas ĉe la tablo?
ke es na haus. – Kiu estas en la domo?

Adjektivoj estas demandataj per ke.

ke nove? – Kiom nova?
ke koste? – Kiom multekosta?
ke multi? – Kiom multe?
ke dai? – Kiom granda?
ke lit? – Kiom eta?

tu have ke dai mau? – Kiom granda kato vi havas?