## A a - przy, z, na, w, u a dura de - a jong - być wycentrowanym, być w środku a ke - gdzie a kon - razem (wspólnie) a korte - wkrótce a late - być obok a lin - online (na linii, w sieci) a max - a medi - między (wśród, pośród) a min de - oprócz, minus a neu - właśnie, dopiero co, ostatnio, niedawno a nice - pod (poniżej) a poli mar - często a pos - później (w przyszłości) a re - wstecz a ri - znowu (ponownie) a sabu de - ponieważ, bo a supra - nad a tema de - a vai - a vakil de - a vo - tu (tutaj, tam) a xukur de - a ye - abies - jodła acar - marynować acar di - kiszony (marynowany) acar hiyar - korniszon aci - kichać (apsik!) acini yum - aktyn ada - nawyk (przyzwyczajenie) ada di - zwyczajny (rutynowy, normalny) adamas - diament adil - sprawiedliwy adilkan - adilta - sprawiedliwość adres - adres adres zi - małpa (znak na Afghan - Afganistan Afrika - Afryka agile - zwinny, sprawny agri - uprawić, uprawiać agri bio logi - agri deha - agri di - agrija - rolnik, farmer agri nomi - agronomia agri stan - wieś, tereny wiejskie agri stan di - wiejski, rustykalny agri suta - aha - rozumieć, pojmować air - powietrze air bio di - • anair bio di - air ordu - siły powietrzne air porto - lotnisko (port lotniczy) air prese - ciśnienie atmosferyczne air prese metri gi - barometr ais - lód ais di - lodowy ais hoki - hokej na lodzie ais krem - lody Aiti - Haiti ajabu - dziw (cudo, zachwyt) ajabu di - zachwycający (zdumiewający, zadziwiający) akare - klescz (roztocze) akasia - akacja akrabe - skorpion Alaska - Alaska alga - alga (wodorost) alga fungu - porost alga jangal - las wodorostów alkan - alken - alkil - alkin - alkol - alkohol alkol di - alkoholowy alkasus - lukrecja almari - kredens (szafa, szafka) alo - inny alo di - w innym wypadku (inaczej) alofa - zmienić (zmieniać) alo fen di - dyskretny (kwantowy) alo fon - alofon alo nam - innymi słowy alo rai - niezgoda alo romanse di - heteroromantyczny alo sexe di - heteroseksualny alo sifa - różnica alo sifa di - różny (inny) alpaka - alumin - glin (aluminium) alumin mate - alumin oxide - ama - ale (lecz) Amara - Amhara, amharski amen - ufać (wierzyć, liczyć, polegać) amenbil - lojalny (wierny) amenbilta - lojalność (wierność) amen di - Amerika - Ameryka (kontynent) Amerika di - amerykański Amerika Samoa - Amerykańska Samoa amerika yum - ameryk amide - amin - amir - rozkaz, komenda amir dexa - emirat amir haki - amir ja - emir amir lin - amper - amper ampul - ampułka an- - negatywny (przeciwny, nie) ancovi - sardela anda - jajko (jajo) Andes - Andy andesite - andezyt Andora - Andora angar - kotwica Angola - Angola angul - palec angul marke - angul pike - angul ring - pierścień, pierścionek; obrączka anime - animacja anis - anyż anis araki - anjil - wiadomość anjil ja - posłaniec (wysłannik) Antartika - Antarktyka Antartika Hai - Ocean Antarktyczny (Ocean Południowy) antena - antena Antigua - Antigua Antigua i Barbuda - Antigua i Barbuda antra - anus - odbyt anus di - analny, odbytni aple - jabłko aple sos - sos jabłkowy aplika - stosować (zastosować; zastosowanie, aplikacja) aposum - opos Apsni - Abchazja arabi - arabski arabi babul - akacja arabska araki - arane - pająk arane fobi - arachnofobia arane nete - pajęczyna arbuza - arbuz Arcah - Abchazja area - powierzchnia, region, teren argente - srebro Argentina - Argentyna argon - argon argu - argument Ariel - arka - łuk arka cati - arka ja - łucznik arka suta - łucznictwo aroma - zapach (aromat, smród, odór) aroma melon - melon koreański arsen yum - arsen arte baxa - arte fete - arte fete baxa - język sztuczny arte fete di - sztuczny arte fete intelige (AI) - sztuczna inteligencja arteja - artysta arte sanaja - rzemieślnik Artika - Arktyka Artika Hai - Ocean Arktyczny Aruba - Aruba asal - źródło, początek, pochodzenie asal Amerka jen - indiański asal Australia jen - aborygeński asal di - źródłowy, początkowy, oryginalny asan - postawa ciała; asana asar - rezult, wynik asia - azjatycki Asia - Azja askete - asceta asma - astma asparge - szparag; szparagia astatin - astat astro - astro nave - astro nave ja - astronauta astro nomi - astronomia astro nomi ja - astronom ata - jabłko cukrowe Athina - ati - • deativi - deaktywować (wyłączyć, zatrzymać) • deativifa - • dusati - • interati - • interativi - • reati - • reation - • ation - • atir - • ativi - aktywować (włączyć, uruchomić) • anativi - zdeaktywowany (wyłączony, zatrzymany) • ativifa - atlanti bakalau - dorsz atlantycki Atlanti Hai - Ocean Atlantycki atlanti salmon - łosoś atlantycki atom - atom atom bomba - bomba atomowa atom kerne - jądro atomu atom vuki - audi - usłyszeć, słyszeć; słuchać auge - auro - złoto Australia - Australia Austronesi - auto - jaźń (tożsamość) auto krati - monarchia auto loga - monolog auto move - samobieżny auto nomi - autonomia auto nomi di - autonomiczny autor - avakate - awokado avar - obrażenia (rana, krzywda) avar di - avar ja - krzywdzący (szkodliwy) ave - axa - nadzieja, życzenie axa hin - beznadziejny axe - oś Axur - Aszur Axur dexa - Asyria aya - ayo - aj!, ał! Azerbaijan - Azerbejdżan ## B babu - rozdział, sekcja babuce - kapeć (papeć, bambosz) babul - baca - dziecko (nieletni) badal - wymieniać, wymienić, zamieniać, zamienić badam - migdał badan - ciało badan di - cielesny badavi - beduiński; nomadyczny baga - bagaje - bagaż bagi - bagi bele - bagre - tygrys bagre oselote - ocelot tygrysi bah - pfuj (fuj) baha din - bahaizm baha din ja - bahaista Bahama - Bahamy Bahrain - Bahrajn bai - baka - piec baka ja - piekarz bakakan - piekarnia baka poto - terakota bakalau - dorsz baki - pozostałość, reszta baku - biały baku coi - kapusta pekińska baku margarite - jastrun właściwy baku salmon - keta baku varis - bala - silny • anbala - słaby balakan - balata - siła balaton - akcent, nacisk baldi - wiadro balon - balon balon pexe - ryba rozdymkowata baluta - dąb baluta frute - żołądź bambu - bambus bamia - banana - banan banda - zespół (drużyna, grupa) bande - taśma; bandaż bandera - flaga, sztandar bangla baxa - banglijski Bangla dexa - Bangladesz banka - oszczędzać (deponować) bankakan - bank bankar - bankier banka rute - banka xefe - bano - tablica (deska) bano geme - gra planszowa banya - kąpiel banya kamar - łazienka bar - bar bar vala - bara - blokować, hamować bara mur - bariera Barbados - Barbados barbar - barbarzyńca Barbuda - Barbuda barde - broda bari - bari metal - metal ciężki bari yum - bar barka - gratulacje! Barti - Indie barti - Indyjski Barti Hai - Ocean Indyjski baru - niedźwiedź barude - proch strzelniczy barxa - deszcz barxa cati - parasol barxa kote - płaszcz nieprzemakalny barxa mosim - barxa sui - bas - wystarczający basen - basen baske - kosz baske bol - piłka do koszykówki (koszykówka) bata - kaczka bata krote - dziobak bati - osiem (8) batri - bateria bau - skarb; skrabiec bau bei - bau di - cenny bau seku - klejnot baxa - język; komunikacja; mówić • dubaxaka - dwujęzyczny • konbaxa - wspólny język • polibaxaka - wielojęzyczny • trabaxa - tłumaczyć (interpretować; tłumaczenie, interpretacja) • trabaxar - tłumacz • unbaxaka - baxa jinse - rodzaj gramatyczny baxa kanun - gramatyka baxa kanun di - gramatyczny baxa logi - językoznastwo baya - zatoka baze strute - bazar - rynek, bazar bazar huru sim - liberalizm rynkowy baze - podstawa, baza, fundament baze bol - bejsbol (baseball) baze di - bazowy, podstawowy baze ja - założyciel baze kanun - konstytucja baze petra - skała macierzysta baze sim - zasada baze xulakan - szkoła podstawowa be - być poddanym, doświadczyć, doświadczać (ubierniający czasownik) be ais - marznąć (zamarznąć) be ajabu - zachwycić się (być zachwyconym) be an zai - be biomute - fermentować be boi - dryfować (pływać, płynąć) be boli - ugotować się, gotować się be bum - eksplodować (wybuchnąć, wybuchać) be cen - poprzedzić, poprzedzać be dai - urosnąć, rosnąć, wzrosnąć, wzrastać be dara - latać (fruwać) be dom - mieszkać be duka - martwić be dura - trwać, zająć czas; przez be estasi - nie ruszać się be fatige - męczyć się (nużyć się) be fen - pęknąć (rozpaść się) be fin - be fobi - be fuzi liga - łączyć (złączyć) be gamo - czuć, odczuć, odczuwać be gas - zamieniać się w gaz (parować) be gau - wznosić się (wznieść się, wstawać, wstać, powstać, unosić się, unieść się) be gau gradu - be gene - urodzić się, rodzić się be ging - iść wzdłuż (pójść wzdłuż) be halte - zatrzymać się be hapu - be harabu - be hogo - spłonąć, płonąć be in - be in bum - implodować be islam - poddać się, poddawać się, podporządkować się, podporządkowywać się, ulec, ulegać, być posłusznym be jaga - be jin - posuwać się do przodu (dokonywać postępu, wejść) be kai - otworzyć się, otwierać się be karibu - zbliżać się (zbliżyć się) be kino - be krus - przejść w poprzek be kux - leżeć be laxe - pozostawać w tyle (zwlekać) be loka - być umiejscowionym (być ulokowanym, stać) be mal - należeć be mata - umrzeć, umierać be max - be migra - przesuwać (przesunąć, poruszać, poruszyć, przesiedlać, przesiedlić) be min - be mirde - niknąć (blaknąć, gasnąć, słabnąć) be nam - być wezwanym, być wzywanym, być nazwanym, być nazywanym be nice - iść w dół (iść pod spód, iść na dno) be par - be pasi - cierpieć be pute - rozłożyć się (rozkładać się, gnić, psuć się) be raste - wzrastać be razon - mieć sens be reste - zostać, zostawać be retro - wrócić, wracać, wycofać się, wycofywać się be rota - obrócić się (kręcić się) be rupa - wyglądać (wydawać się) be rute galte - zbłąkać się (wykoleić się) be sabi vol - be sam rupa - być podobnym, być jak be sel - powinien be sona - spać be supra - przekroczyć, przekraczać, przejść nad, iść nad be tam - be tele loka - teleportować się be teza - wzmacniać się (wzmagać, pogłębiać się) be turbe - przejmować się (zawracać sobie głowę) be vai - be vanu - cieszyć się (zażywać, bawić się) be vide - być widzianym be xuru - zaczyna (zacząć, rozpoczynać, rozpocząć) be zai - pojawić się bebe - niemowlę bebe bede - kojec bede - łóżko bedinjan - bakłażan, oberżyna bega - uciec, uciekać behe - koza bei - Beijing - Pekin bel - bel bela - Belarus - Białoruś belca - łopata (szpadel) Belgi - Belgia Belize - Belize ben - dziecko (potomek) ben ben - ben doh - ben son - benci - ławka Benin - Benin benzin - benzyna bere - beret beri - jagoda beril yum - beryl berkli yum - berkel Berlin - Bermuda - Bermudy bete - burak beton - beton betula - brzoza Biblia - Biblia Biblia di - bibre - bóbr bici - bil - móc, umieć, możliwy, prawdopodobnie bil e - może bil ja - bilta - bilor - kryształ bina - budynek (struktura) • konbina - bina plan - architektura bina plan ja - architekt bindu - punkt bio - organiczny bio jinse - płeć biologiczna bio lasa - bio logi - biologia (nauka o życiu) bio mute di - sfermentowany bio sana xe - kompost bio sistem - biom bio toxi - toksyna bioxe - życie organiczne bir - piwo birkan - bar, knajpa Bisau Ginia - Guinea Bissau biskute - biszkopt, ciastko bismute - bizmut bison - biznes - biznes, interes (aktywność komercyjna) biznes ja - osoba biznesu, biznesman blabla - luźna rozmowa, gadanina blablakan - pokój rozmów, chat bloge - blog bobo - głupiec, bufon boce - boks boce pante - bocer - boi - spławik (boja) boi punte nume - boikote - bojkot boing - boka - usta boka cati - boka vele - bol - piłka Bolgaria - Bułgaria boli - zapomnieć, zapominać boli varis - Bolivia - Boliwia bolte - bomba - bomba bon - dobry bon gradu - aktualizować (zaktualizować, ulepszać, ulepszyć) bon guste di - pyszny bon max xe - dodatkowy bon moral - cnota (moralność) bon moral di - cnotliwy (prawy) bon rai - bon sifa di - wspaniały bon sifata - cecha, atrybut, własność; -ość bon sin di - obiecujący (dobrze wróżący) bon vide di - przystojny, atrakcyjny, ładny bon zar - dobry los, szczęście bor yum - bohr bori - nuda (znudzenie) bori di - znudzony boron - bor Bosna i Hercegovina - Bośnia i Harcegowina Bote - Tybet botel - butelka botel tapa - bra - bra doh - bra son - Brahma - brauza - poszukiwać (badać, eksplorować, przeglądać, wyszukiwać) brauza gi - bravo - Odwarzny ( bravo - brawo (gratulacje) Brazavil - Brazavil Kongo - Republika Konga Brazil - Brazyla briko - morela (śliwka) Britan - Zjednoczone Królestwo brom - brom broxa - szczotka broxa kalam - brun varis - Brunei - Brunei Darussalam bu! - bu! bubu - buca - bucakan - bucar - Buda - Budda Buda din - Buddyzm Buda din ja - buddysta Budapexte - bude - budka (kabina) budi - uświadomienie, świadomość; oświecenie, bodhi budi di - świadomy; oświecony bufete - bufet (szwedzki stół) buku - książka bulbul - słowik bum - wybuch (eksplozja) burge - zamek, forteca, twierdza Burkina Faso - Burkina Faso buro - biuro, urząd buro di - buro ja - sekretarz buro ja grupe - sekretariat burokan - biuro (pokój) buro krati - buro riti - bus - autobus, autokar bus halte - przystanek autobusowy buste - biust bute - masło butan - butil - buta - but buton - klawisz, przycisk, przełącznik, guzik buton bano - klawiatura buyu - baobab ## C gata a caku - ciąć cade - Czad cai - herbata cai camaca - łyżeczka caikan - herbaciarnia cai kupa - kubek do herbaty cai pote - imbryk (czajnik) cai vala - cakra - koło caku - nóż camaca - łyżka campion - czempion cana - canse - szansa capati - płaski chleb, ćapati cape - odcisk, ślad; stempel, pieczęć carme - czar (urok, wdzięk) cati - dach cau - trawa cau kitaba - cau medan - cau stan - łąka cavi - klucz ceka - sprawdzić, sprawdzać, skontrolować, kontrolować, zbadać, badać ceke - czek celsius gradu - stopień Celsjusza ceng - warstwa (poziom, piętro, kondygnacja) ceng bede - cepe - złapać, łapać, schwytać, chwytać • acepe - • decepe - • excepe - wyrzucać (wyrzucić, wydalać, wydalić, pominąć, wyłączyć, poza, oprócz) • intercepe - • koncepe - • recepe - • receper - Ceres - Ceres (planeta karłowata) ceres yum - cer ceri - wiśnia (czereśnia) cernagora - Czarnogóra cese - • acese - • decese - • precese - • procese - • proceser - • recese - • sucese - cesi yum - cez ceska - Republika Czeska, Czechy ceti - siedem (7) cetiden - tydzień cian - niebieskozielony (cyjan) cile - Chile cili - papryka cili fun - papryka cimpanzi - szympans cin - rodzic (matka lub ojciec) cin bra - cin cin - cin ma - babcia (babka) cin pa - dziadek (dziad) cin sis - cincila - szynszyla cing - cing - prosić cing lai - zaprosić, zapraszać cing na - cini - porcelana cipe - Albania cira - drzeć (rwać, rozrywać, rozdzierać, rozszczepiać) cira cira - strzępić (drzeć) cira cira di - rozstrzępiony (podarty) cira tela - cita - gepard coda - jebać, kopulować coi - zielenina coklate - czekolada coklate kane - baton czekoladowy congcing - Chongqing copu - motyka cori - kradzież cori ja - złodziej cosen - Korea cosen di - koreański Cuana - Botswana culi - proces, procedura cum - całus cun - wybrać (wybierać, selekcjonować; wybór, elekcja, selekcja) • precun - cunbil - opcja (wybór) cun liste - cun yo gol - przeznaczyć cupu - ssać cuti - wyjść (wychodzić, wyjechać, wyjeżdżać, wypłynąć, wypływać; wyjśćie, opuszczenie) cuti mun - drzwi wyjściowe ## D da - on, ona, ono damen - oni damen su - damimen - da su - dai - duży dai anjil ja - ambasador dai anjilkan - ambasada dai barxa - dai dara - dai dom - pałac dai gradu - wzmacniać (wzmocnić) dai hai - ocean dai lasun - czosnek olbrzymi dai pau - działo dai pau ja - kanonier dai pote - kocioł dai seku - głaz dai siti - daita - rozmiar dai xulakan - uniwersytet dai zi - daka - pokrycie; pokrywa, wieko, dekiel; pokład • andaka - odsłonić, odsłaniać dalil - dowód; zeznanie dalil dokumen - dama geme - warcaby dan - dana - cząstka (ziarno, kula, pocisk) dana.cau - dana sekur - kuloodporny dang - dzwonić (dźwięczeć, szczękać) dang gi - dzwon (dzwonek) danse - taniec Danske - duński Danske dexa - Dania dante - ząb dante baluta - dąb zębaty dante broxa - szczoteczka do zębów dante dava ja - dentysta dante hin - bezzębny dante kumu - dara - dara mate - ciecz (płyn) dara mate di - ciekły (płynny) dara tubo - lejek darba - bić, uderzyć, uderzać darmestadi yum - darmsztadt darti - grunt (ziemia, próchnica) darti bon ja - nawóz darti di - ziemny (glebowy, gruntowy) darvin sim - darwinizm darvin sim ja - darwinista data - dane data banke - baza danych (bank danych) data culi - data culi logi - informatyka data fen lize - data table - tablioca, macierz dau - droga, szosa, ulica dau bano - dau din - taoizm dau din ja - taoista dava - uleczyć, leczyć, uzdrowić, uzdrawiać dava ja - doktor, lekarz, uzdrowiciel dava logi - medycyna dava sui - eliksir (magiczny napój) dava xe - dava xekan - dava xelogi - de - z (partykuła posiadania) de - z (od) defa - obrona defa bano - tarcza defa ja - obrońca defa kaska - zbroja deha - wieś, wioska Deimos - dele - dele do - czekać demi - lud, społeczeństwo demi di - publiczny demi grafi - demografia demi krati - demokracja demi krati di - demokratyczny demi krati ja - demokrata demi polita - populacja demon - demon den - • preden - wczoraj den loge - des - dziesięć (10) des kilo - dziesięć tysięcy desen - rysunek, obraz desi - decy-, dziesiąta część desi bel - decybel detal - detal, szczegół deu - bóg, bóstwo deu di - boski deu din - teizm deu din ja - teistyczny deu kata - mit (boska opowieść) deu krati - teokracja deu logi - teologia deu nagar zi - dewanagari • andeu sim ja - ateista deu sofi - teozofia dex - prawa strona dex di - prawy (prawostronny, z prawej strony) dexhanuka - dexka - prawicowiec (prawak) dex sim ja - prawicowiec (prawak) dexa - kraj, ziemia dexa jen - obywatel di - dia - dzień dia foto - dia yam - obiad, lunch dika - cel (celować; kierunek) • indika - din - religia, wyznanie din di - religijny din guru - ksiądz, kleryk, kaznodzieja din ja - wierzący (osoba religijna) • andin ja - niewierny din xia - dinamite - dynamit dinde - indyk ding - • anding - dingi - kolec dino saur - dinozaur Dione - diorite - dioryt dipe - niski dipe gradu - dipe megi - dipe moka - krzak (krzew) dipe tela - dywan diske - dysk disprosi yum - dysproz divan - szalony divanta - szaleństwo Divehi - Malediwy (Republika Malediwów) dobe - cegła doh - córka doh doh - doh son - Doice - Niemcy doice di - niemiecki dokumen - dokument dokumen filme - dokumen sanduku - folder (teczka) dolar - dolar dolfin - delfin dom - dom, mieszkanie dom dexa - dom di - domowy dom zeze - mucha Dominika - Dominika (Wspólnota Dominiki) Dominika Vakil krati - Republika Dominikańska (Dominikana) domino geme - domino don - dać, dawać • redon - don tabi - don xe - podarunek, dar, prezent don xe ceke - dong - wschód dong di - wschodni dong gorila - goryl wschodni Dong Timor - Timor Wschodni (Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego) donjon ventur - przygoda w lochu dosil - oswojony (potulny, posłuszny) dosil gene di - udomowiony (domowy) dosti - przyjaciel • andosti - wróg (nieprzyjaciel) dosti di - przyjacielski (uprzejmy, miły) dosti hin - dostita - przyjaźń dotor - doktor (uczony, który osiągnął doktorat) dotorta - doktorat dou - fasola lub groch, roślina strączkowa doxa - wina, grzech; defekt, wada doxa di - winny doze - porcja, dawka drama - dramat drama ironi - ironia dramatyczna droge - narkotyk du - dwa (2) du baxa di - dwujęzyczny du grafi di - du mar - dwukrotnie (dwa razy) dume - du o tri - parę dupli - podwajać (podwoić, pomnożyć przez dwa) du romanse di - biromantyczny du semi di - dwuznacznik du sexe di - biseksualny du soni di - du xe sim - dualizm dua - modlitwa • dusdua - kląć (przeklinać; przekleństwo) dubna yum - dubn dudu - owad dugu - czytać duku - żal, smutek duku di - smutny duman - dym duna - dunia - świat dunia baxa - język świata, język ogólnoświatowy dunia li - globalny dura - trwanie • redura - durabil - trwały (wytrzymały, podtrzymywalny) dura di - chroniczny dura metri gi - stoper (sekundomierz) dura zaman - czas (epoka, era) dus - dus deu sim - dus forma di - dus gradu - dezaktualizować (pogorszyć) dus hal - trudność (trud) dus jen - dus nam - obraza (obelga) dus rai - dus sin di - złowieszczy dus topi - dus vide - brzydki dus zar - zły los dute - • dedute - • dedution - • indute - • kondute - • konduter - • produte - • paraprodute - • posprodute - • produter - • redute - dux - prysznic ## E e - być eja - eglisa - kościół einstein yum - einstein Eire - Irlandia eko - natura, środowisko eko di - środowiskowy, naturalny ekologi - ekologia (nauka o środowisku) eko nati di - dziki ekore - wiewiórka ekran - ekran Ekuador - Ekwador elasti - elastyczny eletro - elektryczność eletro di - elektryczny eletro lin - kabel (linia) eletro posta (e-posta) - poczta elektroniczna eletro radi - piorun (grom) eletron - elektron elfe - Enceladus - energi - energia Englix - Anglia englix di - Anglik; angielski englix fili ja - anglofil englix fon di - englix margarita - stokrotka pospolita enjenir - inżynier enzim - enzym erbi yum - erb Eris - Eris (planeta karłowata) Eritra - Erytrea esai - esej eskale - schody (drabina) • aneskale - zejść (schodzić, zstąpić, zstępować) eskale tana - pnącz eskandi yum - skand Eskandinavia - Skandynawia Eskote - Szkocja eskulte - rzeźba eskulte ja - rzeźbiarz eskulte suta - rzeźbiarstwo Espanya - Hiszpania espanya fon di - esperanto - Esperanto esponje - gąbka esporte - sport, lekkoatletyka esporte ja - hałas estadi - stadion, arena estan - cynk estasi - stacja estasi di - statyczny, stacjonarny, nieruchomy estasi grafi - Esti - Estonia estibi yum - antymon estronti yum - stront estude - estude ja - student estudekan - studio (pracownia) etan - etanol - etil - Etiopia - Etiopia eu - korzystny (dobry) eu anjil - ewangelia eu deu sim - eu gene sim - eu loga - laudacja eutopi - Eurasia - Eurazja eureka - znaleźć, znajdywać, odkryć, odkrywać euro - euro (€) Europa - Europa europa baluta - dąb szypułkowy europa di - europejski Europa luna - Europa Unta - Unia Europejska (EU) europa yum - europ exa - ## F fa - zrobić (stworzyć, wykreować) fa acar - kisić (marynować) fa ajabu - zachwycać (zachwycić, zdumiewać, zdumieć, zadziwiać, zadziwić) fa alo rai - nie zgadzać się fa amen - fa an galte - fa an verse - fa an zai - usuwać (usunąć, likwidować, zlikwidować, wymazywać, wymazać, pozbywać się, pozbyć się) fa anime - animować fa aplika - zastosować, stosować fa argu - fa aroma - wąchać fa aroma - pachnieć fa asar - poprowadzić do (doprowadzić do, powodować) fa auto - fa avar - fa bande - związać, wiązać; zapiąć, zapinać fa banya - kąpać się fa barka - gratulować; błogosławić fa baze - zakładać (założyć, ustanowić) fa bina - zbudować, budować, konstruować fa biznes lona - negocjować fa budi - uświadomić sobie, zdać sobie sprawę, pojąć, pojmować fa cape - naciskać, zostawiać ślad fa cori - ukraść, kraść fa culi - traktować fa daka - przykryć, przykrywać, ukryć, ukrywać fa dalil - dowieść, dowodzić; zeznać, zeznawać fa dante - fa darte bon - nawozić (nawieźć) fa defa - obronić (chronić) fa dika - celować fa ding - fa dipe - obniżać (obniżyć) fa dom - dać mieszkanie (zakwaterować) fa dosil - oswoić (oswajać, tresować, trenować) fa dosil gene - udomowić (kultywować) fa dua - pomodlić się, modlić się fa duka - zasmucić (zasmucać) fa dura - minąć, mijać (czas) fa dus forma - fa dus nam - obrazić fa englix kitaba - anglizować (zanglizować) fa eskale - wspinać się (wspiąć się) fa eskulte - rzeźbić fa estude - fa eu loga - fa fantazi - wyobrazić, wyobrażać, fantazjować fa fatu - fa fei - latać, lecieć fa fen - dzielić fa fen do du - przepołowić (podzielić przez dwa) fa fikir - myśleć, dumać, rozmyślać, zastanawiać się, rozważać fa fin - skończyć, kończyć fa fobi - fa fokus - skupić, się, skoncentrować się fa fon - wymawiać (wymówić) fa for - fa forma - ukształtować, kształtować, urzeźbić, rzeźbić fa fuku - fa fuku - nosić ubrania fa galte - popełnić błąd fa gami - ożenić się, poślubić, wyjść za mąż fa gan - suszyć (wysuszyć) fa gas - zamieniać w gaz fa gau - podnosić (podnieść) fa geme - grać w grę fa glas dake - szklić (glazurować) fa glu - lepić (kleić) fa gol - fa gola - otoczyć, otaczać fa grafi - opisywać, ilustorawć; przedstawiać fa guste - smakować, próbować smaku fa halal - pozwolić, pozwalać, zezwolić, zezwalać fa halte - zatrzymać fa hapu - fa harabu - rujnować, dewastwować, burzyć fa haram - zabronić (wzbronić, zakazać) fa has - rozróżniać (rozróżnić) fa hava - dmuchać fa hen - fa hisabu - kalkulować fa hogo - spalić, palić fa ici - chcieć (pragnąć) fa in - fa in klus - fa ja - fa jaga - obudzić, budzić fa jama - kolekcjonować, zebrać, zbierać fa jang - fa javabu - odpowiedzieć, odpowiadać fa jela - uwięzić, więzić, pozbawić wolności fa jin - fa jong - centrować, skupić, skupiać fa jude - sądzić (osądzić) fa jui - fa juxa - wstrzyknąć, wstrzykiwać fa kai - otworzyć, otwierać fa kaka - defekować, srać fa kanal - kierować (doprowadzać, prowadzić, służyć jako kanał) fa karga - fa kata - opowiedzieć, opowiadać fa keka - odwiedzić, odwiedzać fa kino - ruszać, przenościć, zmieniać miejsce, inspirować fa klar - wyklarować (rozjaśnić) fa klas - klasyfikować, kategoryzować fa klon - klonować, repilikować fa klus - zamknąć (zamykać) fa kode - kodować fa koloni - kolonizować fa komputa - policzyć, liczyć, przetwarzać dane fa komun - dzielić (współdzielić) fa kon sabi - poinformować, informować, zakomunikować, komunikować fa kopi - kopiować, replikować fa koste - kosztować fa krus fixe - ukrzyżować fa kung - przebić (perforować, dziurawić) fa kux - położyć fa lai - fa lanse grafi - wyświetlać fa Latin kitaba - zromanizować fa lenxi - ćwiczyć fa libu - postawić (stawiać) fa lifafa - zawijać (zawinąć) fa liga - stowarzyszać się (zrzeszać się) fa lika - wzmocnić (wzmocnić, wzmóc) fa linke - łączyć, wiązać, złączyć fa loga - mówić, rozmawiać fa loka - umieścić (postawić) fa lona - debatować, prowadzić dyskurs fa long - przedłużyć, przedłużać fa maf - fa mal - mieć (posiadać) fa manera - zachowywać się (działać) fa mantra - fa marce - iść, maszerować fa marke - zaznaczyć, znaczy, oznaczyć, oznaczać, zostawić ślad, zostawiać ślad fa masaje - fa max - fa max lika - wesprzeć (wzmocnić, zasilić) fa maxim - zmaksymalizować fa mece - konkurować, rywalizować; odbyć mecz, odbywać mecz fa mede - pomóc, pomagać, asystować fa mei daka - dekorować fa memo - pamiętać fa migra - ruszać się (migrować, poruszać się, przenieść się, przesiedlać się, przesiedlić się) fa min - fa min gradu - zmniejszyć o jeden fa min rai - fa ming - rozjaśnić fa minim - zminimalizować fa model - modelować (projektować, zaprojektować) fa mol - zemleć (mleć, mielić) fa muzika - grać muzykę fa nafas - fa nahun - fa najis - fa nam - nazwać, nazywać, wezwać, wzywać fa nati - urodzić, rodzić; rozmnożyć się, rozmnażać się, spłodzić, płodzić fa neu - odnowić, odnawiać, uczynić nowym fa nia - fa node - zawiązywać (zawiązać węzeł) fa nomi - zarządzać (organizować, kierować) fa note - powiadomić, powiadamiać fa nume - liczyć fa oke - zaakceptować, akceptować, powiedzieć okej, mówić okej fa onor - fa ore - słuchać fa orto - wprostowywać (wyprostować) fa pada - upuścić, upuszczać fa paka - fa pake - zapakować, pakować fa par - fa paraya - gardzić (pogardzać) fa parce - stłuc się (rozpaść się na kawałki) fa parti - uczestniczyć, wziąć udział, brać udział fa pasi - sprawić ból, sprawiać ból fa pati mise - fa pauza - przerwać, przerywać fa pede - pierdzieć fa pei - zapłacić, opłacić, płacić fa pente - namalować, malować fa pin - kłuć (żądlić) fa piping - ocenić, oceniać, recenzować, komentować, krytykować fa pix - sikać, szczać, oddawać mocz fa plan - planować fa plasti - fa poli - podwoić fa politi - rządzić fa pos - podążać fa posta - nadać, wysłać pocztą fa poze - pozować, ustawiać się fa prese - fa pul - wypełnić, wypełniać fa pul bon - doskonalić (optymalizować, ulepszać) fa radi - promieniować fa rai - uważać (sądzić) fa rande - heblować fa ratibu - porządkować, organizować fa re - powtórzyć, powtarzać fa redi - przygotować, przygotowywać fa reporte - raportować, relacjonować, opowiadać fa reside - uznać (przynać, przyjąć do wiadomości) fa retro - fa rezerve - rezerwować (zarezerwować) fa rol - grać, odgrywać rolę fa rolo - toczyć, turlać fa romanse - kochać romantycznie fa rota - obrócić (kręcić) fa sabu - spowodować, powodować fa saf - wyczyścić, czyścić fa saf va tela - fa safar - podróżować fa sahi - poprawić, poprawiać, prostować, korygować fa saide - polować (łowić) fa salam - pozdrowić, pozdrawiać fa sam rai - potwierdzić, potwierdzać, zgodzić się, zgadzać się fa sam sifa - emulować (symulować, naśladować, modelować) fa sana - zrobić, robić, wyprodukować, produkować, wytworzyć, wytwarzać fa sekur - chronić (ratować) fa sel - fa sense - czuć (poczuć, postrzegać, wykrywać) fa serve - służyć fa side - siedzieć fa sifa - opisać (zakwalifikować) fa sim - fa sing foto - mruganie (błysk) fa sir - chować (kryć) fa siro - fa soni - brzmieć, wydać dźwięk, wydawać dźwięk fa sor - zamknąć (zamykać, zakluczyć, zakluczać, zapinać, zapiąć) fa sosi - socjalizować się fa sual - zapytać, spytać, pytać fa sultan - rządzić, władać fa sum - zsumować, sumować, dodać, dodawać fa tapa - zatkać, ztykać fa tela - tkać (pleść) fa tele fon - fa tense - fa terca - przechylać (przechylić, wychylać, wychylić) fa tese - dyskutoać, twierdzić fa transe - przejść, przechodzić, przejechać, przejeżdżać fa trati - zgodzić się (umówić się) fa truke - oszukać (oszukiwać fa turbe - przeszkodzić, przeszkadzać, robić kłopot fa ulul - wyć fa un xe - jednoczyć fa vai - wyrzucać (wyrzucić, wydalać, wydalić, pominąć, wyłączyć, poza, oprócz) fa vai klus - fa vai tense - fa vai trata - fa valu - fa vanu - bawić, zabawiać fa ver - fa verse - fa vise - zastąpić (podstawić, zamienić) fa vode - obiecać, angażować się fa vote - głosować (złożyć głos) fa xarti - wymagać, przewidywać fa xipi - moczyć (zmoczyć) fa xite - srać (robić gówno) fa xiti bai - przegrać, przegrywać fa xofer - prowadzić pojazd fa xopi - kupić fa xou - fa xukur - dziękować fa xula - nauczyć się, uczyć się, studiować fa xuli - naprawić, naprawiać fa xuru - zacząć, zaczynać fa xux - uciszyć (uciszać) fa yagu - oszacować, szacować, przybliżyć, przybliżać fa yen - patrzeć (oglądać) fa zai - wzywać (wezwać, dodawać, dodać) faida - zasób (zastosowanie, użyteczność, korzyść, zysk, pożytek, walor, profit, zaleta) faida di - użyteczny, pomocny, przydatny, pożyteczny, korzystny faida xe - materiał (składnik, zasób) false - fałszywy, nieprawdziwy false vide - iluzja (halucynacja) famili - rodzina famili nam - nazwisko, imię rodziny fan - fanati - fanatija - fantazi - fantazja (wyobrażenie, wyobraźnia) fantazi di - fantastyczny, fantazyjny fantom - duch, fantom fase - powierzchnia fase area - pole, powierzchnia fase tele - głęboki fase teleta - głębokość fasil - łatwy, prosty fasilta - fasinta - fascynacja fate - czyn, uczynek fati - dostarczyć (dostarczać, doprowadzić, doprowadzać, wydać, wydawać, opublikować) fatige - zmęczenie (wyczerpanie) fatu - fatu di - fatura - rachunek (faktura) favor - faxi - bandaż, taśma, wstążka faxisim - faszyzm faxisimja - faszysta faxon - moda, trend faxon di - popularny, modny faze - etap, faza febre - gorączka fei - lot fei gi - samolot fei gi di kape ja - porywacz samolotu fei gi tikete - fei muxu - nietoperz fem sim - feminizm fem sim ja - feminista (feministka) fen - część, ułamek fen di - fen don - wnieć wkład (przyczynić się) fenil - fen lize - analizować (analiza) fenol - fere - • disfere - • infere - • prefere - • refere - fermi yum - ferm fero - żelazo festa - świętować, imprezować festa - przyjęcie, święto, festiwal festa den - święto fete - zrobić (czyn, uczynek) • defete - • exfete - • exfetevi - • infete - infekcja (zakażenie) • parafete - • perfete - perfekcyjny • rifete - powtórzyć, powtarzać fete baxa - język sztuczny fetekan - fabryka, manufaktura feter - twórca (czynnik) feteria - fabryka, manufaktura figur - figura, reprezentacja Fiji - Fidżi fikir - myśl, pomysł fili - zamiłowanie (-filia) fili ja - miłośnik (fan, -fil) Filipin - Filipiny Filistin - Terytorium Palestyńskie filme - film filme babu - filsofi - filozofia filsofi di - filozoficzny filsofi ja - filozof filtre - filtr fin - koniec fin - już (skończona czynność) fin di - finme - ostatni, końcowy fine - delikatny, cienki, lekki fiorde - fiord firuze - turkus fito - roślina, sadzonka fitologi - botanika fito yam sim ja - wegetarianin fixe - przyczepić, przymocować • afixe - afiks • posfixe - • prefixe - przedrostek (prefiks) fizika - fizyka • metafizika - fizika di - fizika gi - fizika ja - fizyka fizika suta - fizyk flam - flece - strzała (bełt) flece ja - wytwórca łuków i strzał flerof yum - flerow flexi - • deflexi - • reflexi - • reflexir - • reflexi soni - echo • flexibil - flur - fluor fluride - fluorek fobi - strach, fobia fobi di - fobi ja - Fobos - foku - skupienie, koncentracja foli - szala foli kaska - fon - foni - głoska foni loga - fonilogi - fonologia fonime - fonem foni zi - litera, znak fonte - fontanna (studnia, źródło) fonte kalam - fonyo - for - fora - wiercić, borować forke - widelec forma - forma, kształt, morf • deforma - • dusforma - • konforma - • riforma - forma so - morfem forum - forum fosfe - fosfor fosfate - fosfat foto - światło, oświetlenie foto di - jasny, świetlny foto frike - polerować (szlifować) foto gola - efekt halo foto grafi - zdjęcie (fotografia) foto grafi gi - kamera, aparat fotograficzny foto grafi ja - fotograf foto grafi suta - fotografia fotokane - pochochodnia (latarka) foto lin - foto mata di - foto minar - latarnia morska foto mira di - foto radi - promień światła foto so - foton Franse - Francja Franse fon di - Franse fon dunia - Franse Guyana - Gujana Francuska Franse krepe - francuski naleśnik (crêpe) Franse Polinesi - Polinezja Francuska franse yum - frans frasen - jesion frem - rama frike - trzeć (pocierać, obetrzeć, pucować) frutos - frute - owoc frute bagi - fufu - fui - fu, fuj fuka - wznowić, wznawiać, ponowić, ponawiać, przywrócić, przywracać, odnowić, odnawiać fuku - ubranie, ubiór, strój fuku di - fuku vaxi gi - pralka fulan - fun - fungu - grzyb fungu frute - sporokarp fungu nete - grzybnia funsi - funkcja, stanowisko • defunsi - • dusfunsi - awaria (wadliwe działanie) • konfunsibil - kompatybilny (pasujący) funsibil - poprawny (wykonalny) furete - tchórz, fretka furi - zły (wsciekły, gniewny) furita - gniew, furia futau - siekera, topór fute - stopa fute bano - rusztowanie (trap) fute bol - piłka nożna fute marke - fute xaka - noga fuzi - topnieć (upłynniać się) fuzi liga - fuzja (amalgamowanie, łączenie) fuzi petra - lawa fuzi saf - topić (upłynnić, upłynniać) ## G ga - iść Gabon - Gabon gabur - grób (mogiła, grobowiec, zakopać, pochować) gabur bagi - cmentarz gabur seku - nagrobek gadolin yum - gadolin gaja - słoń gala - galaxi - galaktyka galeri - galeria, sala wystawowa gali - ulica gali yum - gal Galia - Galia galope - cwał (galop) galte - błąd (pomyłka) galte budi - źle zrozumieć galte di - błędny (niepoprawny) gam - małżeństwo, związek małżeński gam cin - gam di - ożeniony, zamężny, w związku małżeńskim gam ma - gam pa - gam per - małżonek (małżonka) gam sau - gamba - krewetka Gambia - Gambia gamel - wielbłąd, wielbłądzica gamo - emocja, uczucie gamo di - emocjonalny (uczuciowy) gamo hal - humor (nastrój) gamo zi - emoji (emotkon) gan - suchy gan cau - siano gan mosim - gan putau - rodzynka Gana - Ghana gana - gana kalam - Ganda - Uganda Ganga - Ganges gani - śpiewać (piosenka, pieśń) ganir - ganir grupe - chór Ganimede - ganja - konopie ganse - gęś ganum - pszenica gar - wóz, wózek garparke - parking garanti - gwarancja garde - chronić, strzec, osłaniać, bronić garde ja - strażnik, ochroniarz garde zelo - zazdrosny garma - ciepły garma masala - garam masala garma mosim - lato garma mosim medi den - przesilenie letnie (dzień srodka lata) garma zona - tropiki garma zona caustan - sawanna garma zona di - tropikalny gas - gaz gas di - gazowy gata - gata a dante - gata glu bano - gata ja - gata yepa - gati - twardy gati mate - ciało stałe gati mate di - stały (sztywny) gau - góra (szczyt) gau di - wysoki gau dipe - pionowy gau dipe move - gau gradu di - gauta - wysokość gau tanur - wielki piec gau tehni - gaze - gaza gazel - gazela gazeta - magazyn, dziennik, gazeta gazeta ja - dziennikarz gei - gejowski (homoseksualny) gem - miecz gem dau - gem suta - geme - gra geme ja - gracz gene - • exgene - • poligene - • ungene - gene di - surowy (niedojrzały) gene grupe - pokolenie (generacja) gene klas - kasta gene logi - gene logi di - gene logu - genealogia gene tipe - genotyp gene yo hevan - rozmnażać Geo - geo - ziemia, grunt, gleba geo dou - orzech ziemny geo elfe - geo forme - teren geo grafi - geo kaska krake - uskok geo kaska plate - płyta tektoniczna geo logi - geologia Geo Medi Hai - Morze Śródziemne geo metri - geo nice di - podziemny geo nice jela - loch geo ordu - wosko lądowe (armia) geo par lin - równik Geo Par Lin Ginia - Gwinea Równikowa geo politi - geo sismo - trzęsienie Ziemi geo termo - geo tike - działka (teren) german yum - german Germania - Gernezi - Guernsey geste - gest gi - maszyna gida - prowadzić (wskazać drogę) gida buku - przewodnik gida ja - przewodnik ging - równoległy (podłużny) ging gola - długość geograficzna ging gradu - długość geograficzna ging lin - gingam - kumkwat gio - gio ja - giota - kropla gitar - gitara giuka - żad glas - szkło glas daka - glazura (emalia) glis - ślizgać się (poślizgnąć się, jeździć na łyżwach) glu - klej glu bande - glu di - lepki (kleisty) glu grafi - glu poto - glina glukerol - glukin - glukogen - glukos - gluten - gluten gol - cel gola - koło, okrąg gola di - okrągły gola longta - gola seku - bruk golem - golem gomu - guma gona - kąt gona metri gi - goniometr (kątomierz) gorila - goryl goro - świnia goro nama - wieprzowina goton - bawełna gradu - stopień, poziom, ranga, klasa gradu di - stopniowy gradu medan - gradient (gradacja, stopniowanie) gradu mute - rozwój grafi - opis, przedstawienie; wykres grafi buku - książka z obrazkami grafi culi - grafi di - obrazowy, graficzny; opisowy grafi fineta - grafi ja - ilustrator, grafik grafi karte - grafi kata - komiks; kreskówka grafi lanse gi - projektor (rzutnik) grafi projeter - projektor (rzutnik) grafi so - grafi sugata - gram - gram gran - cząstka granite - granit grave - żwir Grenada - Grenada Grenadin nesi - Grenadyny grese - • agrese - atak (agresja, napaść) • agresive - agresywny • agreser - • agresevi - agresywny • progrese - posuwać się do przodu (dokonywać postępu, wejść) • progresion - • regrese - grimas - grymas grom - grom, huk grom tufan - burza z piorunami gros - gruby grosta - grubość gros zi - pogrubiona litera grupe - grupa gua - jaskinia Guadelupe - Gwadelupa guai - dziwny Guam - Guam guan - urząd, pozycja, stanowisko, funkcja guan di - oficjalny guan ja - funkcjonariusz, urzędnik Guangjou - Kanton Guatemala - Gwatemala gubu - hipopotam gui - ogr (trol, goblin) gui papi - mak wschodni gujarati - Gudżarat guku hua - gul - połknąć (połykać) gule - ghul guma - bęben guru - guru, mistrz guste - smak guste ka - smakować jak guta - kolano guta kaska oste - rzepka Guyana - Gujana ## H ha - mieć (trzymać) habar - wiadomość, nius habar gazeta - gazeta habar letre - habar media - habaxa - abisyński Habaxa - Abisynia hafen yum - hafn hafiza - zachować, zakonserwować, zachować, utrzymać hafiza ja - przechowawca, kustosz, opiekun haha - śmiać się hai - może hai alga - wodorosty hai amir ja - admirał hai cau - trawa mor hai di - morski hai hiyar - strzykwa hai hua - ukwiał hai jele - meduza hai kinar - wybrzeże hai nil - morskoniebieski hai ordu - marynarka (flota) hai porto - port morski (przystań) hai vala - haide - niech my, hajda haki - pył haki cupu gi - odkurzacz haki rang - haku - prawo, przywilej hal - stan halal - dozwolony (dopuszczalny, zezwolony, halal) halal liste - halela - chwalić (wychwalać) hali - pusty hali zi - spacja halifa - kalif halifa dexa - kalifat halo - halo, cześć halte - stop; przerwa, zatrzymanie ham - znaczyć (liczyć się, być ważnym) ham di - ważny hamake - hamak hamar - młot, młotek hamil - ciężarny (w ciąży) hamir - drożdże Han - han chiński han guan ja - Han zi - hanu - ręka, dłoń hanu li - ręczny hanu xaka - ramię (kończyna górna) haos - chaos, nieporządek; wrzawa, zgiełk hapu - harabu - zły, zrujnowany, zepsuty harabu mahala - slums haram - zabroniony (wzbroniony, nielegalny, haram, tabu) haram liste - harmoni - harmonia harmoni di - harmoniczny harnes - zaprzęc, zaprzęgać Hartum - has - specjalny, wyraźny, wyrazisty has nam - hasta - różnica (specjalność) haste - zajęty • anhaste - powolny (wolny, letargiczny) hata - aż do hata di - nawet hatar - zagrożenie, niebezpieczeństwo hatar di - niebezpieczny hava - wiatr Havai - Hawaje Havai nesia - Hawaje (archipelag hawajski) haxi - haxix - haszysz Haye - Armenia hazin - • mahazin - hazinkan - he - hę?, co?, pardon? hei - hej Helen - Grecja Helen di - gracki, helleński; Grek heli yum - hel helis - helisa helis babul - helis fei gi - helikopter Helsinki - hem - dumać, rozmyślać, zastanawiać się, rozważać, brać pod uwagę hem… - hmm… hema - namiot hemi - krew anhemi - anemia hemi fobi - hemi globin - hemoglobina hemi hin - hemi selu - dumać, rozmyślać, zastanawiać się, rozważać, brać pod uwagę hen - nienawidzić hepate - hepatetis - hero - bohater, heros hero di - bohaterski, heroiczny, odważny, brawurowy hero kata - herze - herc Hese - hese yum - has hevan - animal hevan agri suta - hodowla zwierząt hevan bagi - zoo (ogród zoologiczny) hevan fili - hevan geo grafi - hevan kata - bajka hevan logi - zoologia hevan logi di - zoologiczny hevan toxi - hibride - hybryda; kundel hidre - wodór hidrate - hidre peroxide - hidrargente - rtęć hijabu - welon (woalka) hima - śnieg hima duna - hima rose - szron Himalaya - Himalaje hin - bez hin di - hina - Hindi baxa - Hindi dexa - Hindi din - hinduizm Hindi din ja - hinduistyczny hindi raja - Hindi rivo - hindi yum - ind Hiperion - hisabu - hisabu loge - konto hisabu logi - matematyka hisabu logija - matematyk hisabu suta - arytmetyka histori - historia; annały, roczniki historija - historyk histori logi - historia, badanie historii hiyar - ogórek Ho ci Min site - Ho Chi Minh (Sajgon) hobi - hobby hobi ja - hogo - ogień hogo di - ognisty hogo puja - kult ognia hogo sanduku - latarnia hogo seku - krzemień hogo tehni - pirotechnika hogo xan - wulkan hogo xan glas - szkło wulkaniczne hoki - hokej holera - cholera holme yum - holm holo - cały holo grafi - hologram holo nume - holota - całość (integralność) Hong Gong - Hong Kong hor - godzina hor loga gi - zegar (zegarek) hor loga minar - wieża zegarowa hormon - hormon Horvati - Chorwacja hotel - hotel hua - kwiat hua jara - hua mosim - wiosna hua pote - huang - żółty hui - popiół hui darte - gleba bielicoziemna hui rang - szary huke - hak huke krus - swastyka huke lin kane - huli - lis humel - chmiel humus - ciecierzyca humus sos - hummus hura - wiwatować (hura, jej) huru - wolny, niepodległy, niezależny huru di - uwolnić, uwalniać huru sim - liberalizm huru sim di - liberalny, wolnościowy huru sim ja - liberalista, wolnościowiec huruta - wolność, niepodległość, niezależność huxi - miły, przyjemny, uroczy ## I i - i, oraz ibri - hebrajski ici - wola, chęć • anicija - niechętny ide - idea, pomysł idea - idea, pomysł idea di - pojęciowy idea zi - ideogram idiote - idiota idiote di - głupi (idiotyczny) idioteta - idiotyzm (głupota) ifrite - ifrit iglu - iglu iha - osioł iha uma - muł imperi - władać, panować, rządzić jako imperator imperi dexa - imperium imperi ja - imperator imperi sim - imperializm imperi sim ja - imperialista in - wnętrze (środek) in bum - implozja in di - wewnętrzny in klus - in klus di - inlai - in liste - spis treści (tabela zawartości) in migra - in migra ja - in mise - importować (zaimportować) inmun - wejście in nam - endonim in puxe - ścisnąć (sciskać, wycisnąć) in tene - zawierać in tene gi - in verse jen - in vide - in xe - treść (zawartość) Indonesi - Indonezja insan - człowiek, istota ludzka insan di - ludzki insan haki - prawa człowieka insan jong - ludzkość, rodzaj ludzki insan sim - humanizm insan sim di - humanistyczny insan sim ja - humanista insulte - obraza, obelga insulte di - obraźliwy, niemiły, obelżywy internete - internet Io - iode - jod; jodyna ion - jon ion radi - radioaktywność ion radi di - radioaktywny IP adres - Iran - Iran Iraqi - Irak iris yum - iryd ironi - ironia ironi di - ironiczny islam - poddanie się, uległość, pokora, posłuszeństwo islam din - Islam islam din ja - muzułman, muzułmanin islam din xaria - szariat islam fobi - islamofobia Islande - Islandia Israel - Izrael Italia - Italia, Włochy ite - kamień (kawał skały) ## J ja - przyrostek dla wykonawcy jaga - przebudzony, przytomny jai - zwyciężyć (wygrać; zwycięstwo, wygrana) jaibai - jaija - • jai pandunia! - jain din - dźinizm, dżinizm Jakarta - Dżakarta jake - kurtka Jamaika - Jamajka jami - kolekcja, zbiór; zgromadzenie, zebranie • ajami - spotkać (spotkanie, zebranie) • anjami - rozproszyć, rozpraszać • anjami di - rzadki (rozrzedzony, rozproszony) jami di - zbiorowy, zbiorczy jami karte - jampe - skoczyć, skakać jamul - czapetka kuminowa jan - medytować; dumać, rozmyślać, zastanawiać się jan buda din - janela - okno janela frem - jang - walka, wojna jang di - militarny, wojskowy, wojenny jang ja - wojownik, bojownik jang suta - sztuka walki jangal - las, dżungla, zagajnik jara - dzban, dzbanek; słój, słoik; wazon jaru - jau - jęczmień javabu - odpowiedź, odzew Jayer - Algieria jaze - jazz, dżez jebra - algebra jebu - kieszeń jebu caku - jeka - pożyczyć jeka don - pożyczać komuś (pożyczyć komuś) jeka loga - zapożyczenie (wyraz obcy) jeka na - pożyczać (pożyczyć) jela - więzienie, kara więzienia, kara pozbawienia wolności jela ja - strażnik więzienny jela jen - jelakan - więzienie, zakład karny jele - żel, galareta jen - osoba jen (jen men) - jen di - osobisty, intymny, prywatny jen hai - jen jami - jenju - perła jenju table - abak (liczydło) jenxen - żeń-szeń Jerze - Jersey jete - • exjete - • injete - zastrzyk (wstrzyknąć, wstrzykiwać) • projete - projekt, planowane przedsięwzięcie • rejete - jete grafi - wyświetlać (rzut, projekcja) Jibraltar - Gibraltar Jibuti - Dżibuti jihade - jini - jinji - imbir jinse - płeć jinse di - płciowy jinselogi - jirafa - żyrafa jiva - żyć (żywy, żyjący; życie) • trajiva - joke - żart joker - żartowniś, dowcipniś jong - środkowy, centralny Jong Afrika Vakilkrati - Republika Środkowoafrykańska jong di - centralny (środkowy) jong fon - samogłoska jong xulakan - Jongoku - Chiny jovar - sorgo juba - judau - judo jude - wyrok jude di - jude ja - sędzia jui - jui di - jui note - jul - dżul (J) jumla - zdanie (fraza) jumla logi - jun - młody jun bei - jun bra - jun fem - dziewczyna jun jen - młodzież, młoda osoba jun man - chłopak jun moka - młode drzewo junnen - młodość jun sau - jun sis - junta - młodość jung - gatunek junte - jupe - spódnica jus - sok juste - tylko (precyzyjny, dokładny) juste pau ja - snajper (strzelec wyborowy) juxa - zastrzyk ## K ka - jak, niż, od kababu - grillować kababu nama - kebab kable - kaboga - kabaczek (dynia, tykwa) Kabu Verde - Wyspy Zielonego Przylądka (Republika Zielonego Przylądka) kadim yum - kadm kafe - kawa kafe alga - brunatnica kafekan - kawiarnia kafe kupa - filiżanka do kawy kafe pote - imbryk do kawy kafe rang - brązowy, koloru kawy kafe salmon - pstrąg potokowy kafir - niewierny (poganin, niewierzący) kaguji - papier kaguji limon - lima (limonka) kai - otwarty, niezamknięty Kaiman nesi - Kajmany kaka - ekskrement, gówno kakau - kakao kaki - kala - czarny Kalal - Grenlandia kalam - pióro, długopis kalam sui - tusz kalenda - kalendarz kali - kali di - kali guste - gorzki kali melon - przepękla ogórkowata (balsamka ogórkowata) kali oranje - gorzka pomarańcza kali yum - potas kaliforni yum - kaliforn Kalisto - kalkul - rachunek (formalny system obliczeń) kalmar - kałamarnica (mątwa) kalsi bilor - marmur kalsi mate - wapno kalsi petra - wapień kalsi yum - wapń kalsite - kalcyt kam - niewiele (mało) kamfa - kamta - nieliczność kama - pożądanie, żadza kama deu - kama kanon - kamar - pokój, sala kamar dipe - podłoga kamar gau - sufit Kambojia - Kambodża Kamerun - Kamerun kamil - rumianek pospolity kamisa - koszula kamisa xaka - rękaw kamote - słodki ziemniak kampe - obozowicz kampe bagi - kampe bede - kampe ja - obóz Kamri - Walia kamri - walijski kan - Kanada - Kanada kanal - kanał kanal ja - przewód (kanał) kandela - kandela kandi - cukierek, słodycze kane - pręt, kij kane kasa - klatka kane minte - mięta zielona (mięta kłosowa) kane pang - bagietka kane sor - kanga - grzebień kangaru - kangur kanjar - sztylet (puginał) kanon - kanon di - kanta - bark (ramię) kantalupo melon - kantalupa Kantalupo va Sabina - Cantalupo in Sabina kanu - kanoe kanun - prawo kanun vala - adwokat kanyon - kanion kapa - głowa kapa hin - bezgłowy kapa kaska - hełm kapa kexa - włosy kapa kexa hin - kapa oste - czaszka kape - złapać, łapać, schwytać, chwytać kape truke - pułapka kape yo kuanga - kopać (wydobywać) kape yo pexe - łapać rybę kape yo taxi - zbierać opłaty lub podatki (zebrać opłaty lub podatki) kar - pracować • duskar - • konkar - współpracować (kolaborować) kar cuti - kargi - narzędzie karja - pracownik karkan - kar lexi - czasownik karm eza - biurko karxe - praca, zjęcie, zadanie kar xular - praktykant karaoke - karaoke karate - karate karateja - karavi - kminek karbe - węgiel karbe duoxide - dwutlenek węgla karbohidrate - karbide - karbe kalam - karbol - karboxil - karbe sui - karbau - bawół domowy karcof - karczoch zwyczajny kardon - oset kardon karcof - karczoch hiszpański karga - ciężar (brzemię) kargadan: - nosorożec kari - curry Karibe - Karaiby karibu - bliski (niemal, prawie) kaributa - bliskość karim - hojność (szczodrość) karim di - hojny (szczodry) karite - masłosz Parka Karnada - Karnataka karnada baxa - kannada karote - marchew karse - szorstki karse limon - papeda karta - mapa karta grafi - kartografia karte - karta Kartul - Gruzja (Republika Gruzji) karuba - karvan - karawana kasa - kaska - skorupa (pancerz, muszla) kastana - kasztan Kastilia - kastilia baxa - kasu - wydarzenie, przypadek, sytuacja kata - opowiadanie, opowieść, legenda, saga kata ja - Katalunia - Katalonia katana - katus - kaktus Kaukasia - Kaukazja kauri - kauri kava - kopać (dół, jama) • exkava - kavai - uroczy, słodki ke - co? ke jen - co? ke loka - gdzie? ke poli di - ile? ke riti - kiedy? ke sata - zapytać, pytać ke xe - jak? ke yang - jaki? kecape - keczup keci - uprzejmy keka - wizyta keka ja - wizytant (gość) keke - ciasto, ciastko kelele - atleta, sportowiec kelvin - kelwin Keme - Starożytny Egipt (Kemet) ken - znać kentaur - kentaur hua - chaber Kenya - Kenia kerne - rdzeń (jądro, pestka) kerne cira - rozszczepienie jądra atomowego kerne energi - energia nuklearna kerne fizika - fizyka nuklearna kerne unta - fuzja jądrowa (synteza jądrowa, reakcja termojądrowa) kerne vuki - broń nuklearna kerubi - cherubin keton - ketel - czajnik kexa - włos kexa bande - opaska do włosów kexa broxa - kexa hin - kexa sabun - szampon keze - ser ki - ki - że kilo - tysiąc (kilo-) kilogram - kilogram (kg) kilomitre - kilometr kimi - kimi di - chemiczny kimi logi - chemia kimi so - kimono - kimono kinar - granica, skraj, brzeg, krawędź kinar baryer - płot kinar di - peryferyjny kinar fon - spółgłoska kino - ruch kino di - ruchowy, kinetyczny kino grafi - kino kino grafi arte - kinematografia kino grafi di - kinowy kino grafikan - Kinxasa - Kinxasa Kongo - Demokratyczna Republika Konga kio - most kioske - kiosk Kipris - Cypr kira - wynająć, wynajmować, zatrudnić, zatrudniać kira don - wynająć, oddać w najem kira kape - wynająć, oddać w najem kirate - karat Kirgize - Kirgistan Kiribati - Kiribati Kiril zi - cyrylica kisma - przeznaczenie, los kitaba - pismo, tekst kitaba culi - kitaba forma - formatowanie kitaba gi - maszyna do pisania kitabakan - biblioteka kitaba minister - bibliotekarz kitaba so - kitaba suta - kivi - kiwi kivi frute - owoc kiwi klar - przeźroczysty, jasny klar! - oczywiście klas - klasa, kategoria klien - klike - klima - klimat klima logi - klimatologia klima mute - zmiana klimatu klin - tendencja (być skłonnym) klon - klon, replika klor - chlor klube - klub klus - klus di - zamknięty koala - koala kobalte - kobalt koda - ogon kode - kod, szyfr • ankode - koka - koka Koka Kola - kola (coca-cola) koko - kura, kogut, kurczak Kokos nesi - Wyspy Kokosowe kola - kola frute - kola jus - kola, napój gazowany Kolombia - Kolumbia koloni - kolonia, osada koloni ja - kolonizator koloni sim - kolonializm koloni sim ja - kolonialista kolum - kolumna, filar koma - przecinek komi - Komoro nesi - Komory kompani - firma, kompania, korporacja komputa di - cyfrowy komputa hor loga gi - kon - wspólny (wzajemny) kon bon - pasować kon forma - kon funsibil - kompatybilny (pasujący) kon kar - współpracować (kolaborować) kon pasi - kon sabi - informacja kon sana sim - komunizm kon sana sim ja - komunista kon sel - kon sel ja - kon su - wspólny (wzajemny) kontra - być przeciw kon trati - pakt (kontrakt, ugoda, umowa, konwencja) konun - wspólny Konakri Ginia - Gwinea kone - szyszka Konkani - konkani konserte - koncert koperni yum - kopernik kopi - kopia, replika kopi haki - prawa autorskie koral - koral kore - biec (biegać, pędzić) kore ja - korne - róg korne melon - ogórek kiwano korona - korona korona virus - koronawirus korte - krótki korte fa - skrócić, skracać korte kata - korte krokodil - aligator kosi - szyć kosmo - kosmos, wszechświat kosmo biologi - kosmo di - kosmiczny kosmo nave - kosmo nave ja - kosmonauta koso - kaszel; kaszlnięcie Kosovo - Kosowo Kosta Rika - Kostaryka koste - koszt, cena koste di - kosztowny (drogi) kote - płaszcz Kote de Ivar - Wybrzeże Kości Słowniowej kotumbar - kolendra krabe - krab krake - pęknięcie kran - kran (zawór) krati - rządzić, władać kredi - ufać (wierzyć, liczyć, polegać) • ankredi - • ankredibil - • ankredija - niewierny • bekredi - • bekredibil - lojalny (wierny) • bekredibilta - lojalność (wierność) • sinkredisim - kredibil - kredija - wierzący (osoba religijna) kredi karte - karta kredytowa krem - krem krem di - kremowy krepe - naleśnik krepekan - naleśnikarnia krikete - krykiet krim - przestępstwo krim di - kryminalny, przestępczy krita - krzyknąć, krzyczeć kriton - krypton krizi - kryzys krizi di - kryzysowy krokodil - krokodyl krokro - żaba krom yum - chrom krote - kret kruasan - croissant krus - krzyż krus arka - kusza (balista) krus lin - celownik optyczny (siatka lunety) kuan - szeroki kuanta - szerokość kuanga - minerał, ruda kuanga ja - górnik (kopacz) kuanga sui - woda mineralna kuanga tunel - szyb górniczy kuanga xan - kopalnia kuarze - kwarc Kuba - Kuba kube - sześcian kudi - łokieć kudi metri - kuke - gotować, szykować jedzenie kuke ja - kucharz kuke kamar - kuchnia Kuke nesi - Wyspy Cooka kuku - kukułka kul - świetny kulombe - kulomb kultur - kultura kumu - kung - dziura Kung Fuzi - Konfucjusz kung fuzi sim - konfucjanizm kupa - kubek kupa cati - kopuła kupon - kupon kupre - miedź kuran - Koran kurban - ofiara kuri yum - kiur kurse - • exkurse - • prekurse - • prekurser - prekursor • rikurse - • trakurse - kursi - kszesło, fotel kurta - kurta (tunika, toga) kurva - wygiąć, wyginać, zgiąć, zginać, zakrzywić, zakrzywiać kurva di - zakrzywiony Kuvaite - Kuwejt kux loka - kuszetka (koja) kuxen - poduszka ## L la - laba - róg labi - warga lage - jezioro Lagos - lai - przyjść, przychodzić, przybyć, przybywać, przyjechać, przyjeżdżać laka - lakier lala - lulać lala bede - kołyska (kolebka) lala gani - lama - lama lamadin - lampa - lampa LAN (loka area nete) - langan - poręcz (balustrada) Lanka - Sri Lanka lanse - rzucić, rzucać, miotać, cisnąć, ciskać lanse grafi - rzut (projekcja) lanse xe - pocisk lantan - lantan larva - larwa, czerw, gąsienica lasa - śmieć (odpadek) lasa posta - lasa stan - lasa tong - śmietnik lasun - larwa, czerw, gąsienica late - strona (bok) late di - z boku (na bok) late di - poziomy (horyzontalny, boczny) late jen - towarzysz (partner, kumpel) Latin zi - alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski Latvia - Łotwa Lau - Laos lau - stary (sędziwy, wiekowy) lau di - laotański lau jen - starzec laurence yum - lorens laxe - pozostawiać (pozostawić) laxe xe - pozostałość (szczątek) lazanya - lazania lazur - lazur petra - lapis lazuli le - legu - legu veze di - lekki leng - zimny, chłodny leng mosim - zima leng mosim di - zimowy lense - soczewka lenxi - ćwiczenie leta - • deleta - • deletabil - letali - letali doze - letre - list letus - sałata leu - lewy (lewostronny, z lewej strony) leu di - lewy (lewostronny, z lewej strony) leu sim ja - lewicowiec (lewak) lexi - słowo lexi asal - etymologia lexi fen - sylaba (zgłoska) lexi jama - słownictwo lexi li - słowny (leksykalny) lexi liste - lista słów lexime - leksem li - liama - lama Libanen - Liban libele - ważka Liberia - Liberia Libia - Libia lici - liczi lide - prowadzić, dowodzić, kierować lide lin - smycz (cugiel, lejc, wodza) lider - dowódca, kierownik Lietuva - Litwa lietuva baxa - litewski lifafa - owinięcie (koperta, okładka) liga - liga (stowarzyszenie) liga di sanduku - Lihtenstain - Liechtenstein lila - lilak lila rang - liliowy lima - pięć (5) lima fase - pięciościan (pryzmat) lima gona - pięciokąt (pentagon) limfa - limfa limite - limit, granica • anlimite - nieskończoność limite di - skończony (ograniczony) limon - cytryna limon jus - limon luga di - limonkowy (limonkowo zielony) limon oranje - lin - linia (nić, lina, pas, pręga, smuga, dratwa) lin parce - złamanie lini lin so - włókno linke - połączenie (złącze, styk, związek, powiązanie) linse - ryś lipa - stać lipa bano - półka (regał na książki) lipa baze - stojak (wieszak) lipa di - postawiony (stojący) lipa side - kucać (kucnąć) lipi - tłuszcz lipi cupu - lipi di - tłusty lipi fobi - lipi lize - lis - gładki lisan - język liste - lista, spis, wykaz lito yum - lit litre - litr livermor yum - liwermor lize - loba - rzodkiewka loga - mowić (mowa) loga di - loga fili - loga fili ja - logofil (miłośnik słów) loga ironi - sarkazm loga tabi di - rozmowny loge - rejestr loge buku - dziennik pokładowy (notatnik) loge cuti - loge jin - logi - nauka, badanie, studiowanie logi safar ja - poszukiwacz (badacz, eksplorator) logika - logika, dedukcja logika di - logiczny loka - miejsce, lokacja loka di - miejscowy, lokalny loka nume - lona - dyskusja, debata, dyskurs London - Londyn long - długi long dura - long dura di - long kata - long krokodil - krokodyl long pipre - pieprz długi longta - długość long tire - rozciągać (rozciągnąć) lote - wsad, partia, porcja, seria lotra - wydra lou - przeciekać, ciec lou sang - krwawić luba - miłość (afekt) • anluba - luba di - kochany (drogi) luba jen - lubar - luga - zielony luga melon - melon miodowy luka - sześć (6) luka fase - sześcian (kostka) luka gona - sześciokąt (sześciobok) lume - lumen - luna - księżyc lunaden - poniedziałek luna keke - lung - smok Lung Dexa - Bhutan lung dou - luta - obrabować, splądrować luta ja - rabuś (grabieżca) Luter din - luteranizm Luter din ja - luterański lutesi yum - lutet Luxemburge - Luksemburg luxu - ## M ma - matka (mama) ma bra - ma di - ma ma - ma pa - ma sis - Madagasi - Madagaskar madagasi di - madagaskarski; malagaski maf - przepraszam! magen yum - magnez magi - magia magi asar - zaklecie magi di - magiczny magi ja - magik, czarownik magi liki - Magribi dexa - Maroko Magyar - Węgry mahala - dzielnica maikan - mais - kukurydza majang - madżong majenta - magenta Makah - Mekka makala - artykuł, tekst makan hua - mlecz makas - nożyce, nożyczki Makau - Makau mal - własność (mienie) mal ja - właściciel (posiadacz) mal nomi - ekonomia Malaisia - Malezja malaria - malaria Malavi - Malawi malayali - malajski malayu - malajski Mali - Mali malte - słód maltos - Malta - Malta Malvinas nesi - Falklandy, Malwiny mamal - ssak mana - znaczenie manera - zachowanie (maniery, kultura) manete - magnes manete di - magnetyczny mang - zajęty mangan - mangan mango - mango mangus - mangostan Mani - prorok Mani mani - mani din - manicheizm Manin nesi - Wyspa Man manioka - maniok manioka fufu - mantol - peleryna (płaszcz, opończa) mantra - mantu - bułka gotowana na parze mar - czas; okazja Marakux - marati - marathi maraton - maraton marce - margai - margaj (ocelot nadrzewny) margarin - margaryna margarita - stokrotka Mariana nesi - Mariany Północne Maris - Mars marisden - wtorek marke - znak, trop Marxal nesi - Wyspy Marshalla masa - masa masa mula - bulwa masa mula sol hua - topinambur masaje - masaż masala - przyprawa masala tike - tikka masala maska - maska, kamuflaż masta - maszt maste - być mistrzem (być ekspertem) master - mistrz (ekspert) master de arte (MA) - master de enjeni (ME) - master de filsofi (MF) - master de logi (ML) - master de tehni logi (MT) - mata - umrzeć (umierać; śmierć; martwy, nieżywy, zabity) mata badan - matabil - matafa - zabić, zabijać mataja - zabójca mate - materia, substancja mate - mate cai - mate di - materialny mate lona - matras - materac matur - dorosły, dojrzały matur fem - kobieta, dorosła samica matur jen - osoba dorosła matur man - mężczyzna, dorosły samiec mau - kot max - bardzie max di - dodatkowy max di fen - większość max fili - preferować (woleć) max fili di - ulubiony max fili sim - max gradu - zwiększyć o jeden max ka bas - zbyt max ordu - wsparcie (wzmocnienie, zasilenie) maxim - nabardziej, maksymalnie maxim di - maksymalny maxim xe - maksimum maya - Maya Mayote - Majotta mayur - paw maze - skarpeta, skarpetka, pończocha me - mece - mecz, rywalizacja medal - medalion, medal medan - skwer, plac medan di - otwarty (przestrzenny) medan fobi - agorafobia medan papi - mak polny mede - pomoc, wsparcie mede ja - przyrostek dla wsperającego ideę medi - środek media - medi di - średni medi dia - południe medi fase - interfejs medi gi - medi noce - północ medi xe - media medu - miód medu vespa - pszczoła miodna medu vespa nide - plaster medu vespa sanduku - ul mega - milion mega gram - tona mega vate - megawat megi - chmura megi di - Mehiko - Meksyk Mehiko siti - Meksyk mei - piękny, przystojny mei arte - sztuka mei daka - dekoracja (ornament) meita - piękno meitner yum - meitner melodi - melodia melodi di - melodyczny melon - ogórek melon meme - owca meme kexa - wełna (runo owcze) memo - pamięć • anmemo - zapominać (zapomnieć) memo bina - pomnik (memoriał) memo note - notatka, memo memo tehni - men - mendelef yum - meninge - opona mózgowa meninge tis - zapalenie opon mózgowych • demente - mente - mentor - doradca (mentor) mer - należeć (być członkiem) mer - członek meranti - damarzyk (meranti) Merkur - Merkury merkurden - środa mes - miesiąc mes bati - listopad mes ceti - październik mes des - luty mes des du - kwiecień mes des un - marzec mes du - maj mes lima - sierpień mes luka - wrzesień mes nelu - lipiec mes tisa - grudzień mes tri - czerwiec mes un - styczeń mesi - Chrystus, mesjasz • anmesi - antychryst mesi di - mesjański mesi din - chrześcijaństwo mesi din ja - chrześcijanin mesi gene - Boże Narodzenie metan - metanol - metil - metilamin - meta - metal - metal metal bede - kowadło metal lin - metal sanaja - kowal metal tul - metri - zmierzyć (miara) metri gi - metri unta - jednostka miary • parametri - parametr (argument, wartość wejściowa) meza - stół meza stan - płaskowyż (plateau) meza tela - obrus mi - ja, mnie mimen - my mimen su - mi su - mój Mianma - Mjanma, Birma mien - makaron migra - migracja mikro bio - mikroorganizm (mikrob) mikro biologi - mikrobiologia Mikronesi - Mikronezja mikroskope - mikroskop mili gram - miligram mili mitre - milimetr milke - mleko milke kardon - ostropest plamisty Mimas - mime - mime ja - min - mniej min di fen - mniejszość min ka bas - zbyt mało min poli - minare - wieża ming - jasny, czysty minim - najmniej, minimalnie minim di - minimal minim sim - minimalizm ministre ja - minister ministre ofis - ministry minor - mniejszościowy minta - mięta minute - minuta mira - • amira - mirabil - miraje - miraż (fatamorgana) mira plate - lustro mirar - Miranda - mirde - nikły misal - przykład misi - wysłać (wyemitować) • exmisi - • konmisia - komisja (komitet) • promisi - • remisi - • tramisi - • tramision - • tramisir - misije - wiadomość mision - misioner - misjonarz miskin - biedny, mizerny Misri - Egipt misri di - egipski mitre - metr mixe - miksować, mieszać mixe alkol - koktajl mixe gi - mikser, blender, robot kuchenny mode - sposób (metoda, tryb) mode loge - przysłówek model - model, wzór, wzorzec, projekt mogu - błonka (membrana) moka - drzewo moka bano - deska moka jong parke - arboretum moka kane - słup (pal, kołek) moka mate - drewno moka sanaja - stolarz moka tana - pień mol ja - młynarz molkan - mielić mol seku - ostrzarka (kamień młyński) Moldova - Mołdawia mole - mol molekul - molekuła (cząsteczka) moli - jaśmin moli hua cai - moliden - molibden moluske - mięczak (morski bezkręgowiec) Monako - Monako Mongol - Mongolia mongol di - Mongolski moral - moralność, etyka moral di - moralny moral logi - etyka Moris - Mauritius mos - mech mos di - omszały (mszysty) mosim - pora roku moski - komar, moskit Moskva - Moskwa moskva yum - moskovium mostre - potwór, monstrum moto - silnik moto cati - moto gar - samochód (automobil) moto sikle - motocykl (motor) move - ruch Mozambike - Mozambik mudan - piwonia muka - twarz muka fun - puder mula - korzeń mum - wosk mum cape - pieczęć woskowa mum foto - świeca mum jen - mumia mum melon - beninkaza szorstka (beninkaza woskodajna, woszcza szorstka) Mumbai - Bombaj (Mumbaj) mumu - krowa mumu nama - wołowina mun - drzwi, brama, portal mungus - mangusta mur - mur, ściana mur kaguji - tapeta murce - mrówka Muritania - Mauretania mus - musieć musta - przymus muskete - muszkiet muskete ja - muszkieter muskul - muskuł, mięsień muskul bina - kulturystyka musli - musli mute - zmienić, zmieniać Muxin - Jowisz muxinden - czwartek muxu - mysz muxu cakra - muzika - muzyka muzika ja - muzyk ## N na - dostać, dostawać, otrzymać, otrzymywać, wziąć, brać na ja - odbiorca na xiti - nabi - proroctwo nabija - prorok nadir - nadir mar - rzadko nadirta - rzadkość nafas - oddech nagar - miasto nagar di - miejski nahun - paznokieć Naijiria - Nigeria najis - najis bindu - najis di - nam - imię, nazwa • annam - antonim nam dokumen - nam hin - bezimienny nam kitaba - podpis (autograf) nam loga - rzeczownik nam tikete - nama - mięso Namibia - Namibia nan - męski nan per (man) - małżonek nanas - ananans nano mitre - nanometr naraka - piekło naram - miękki nardi - narko - narkotyk narko manika - narko sona - nati - narodziny • innati - wewnętrzny • posnati - poporodowy • prenati - przedporodowy • rinati - natia - naród, narodowość natia di - narodowy (ludowy) natia jen - ludzie (lud, ludność) natia medi - międzynarodowy natia sim - nacjonalizm natia simja - nacjonalista natia sosia sim - narodowy socjalizm (nazizm) natia sosia simja - nazista nati baxa - język ojczysty (język rodzimy) nati den - urodziny nati loka - nati stan - natre bilor - natri - sód nau - mózg nau di - mózgowy nau hin - bezmózgi Nauru - Nauru nautile - nautilus nava - nahuatl nave - łódź, statek nave dex - sterburta (prawa burta) nave ga - żeglować (płynąć) nave ga ja - żeglarz (marynarz) nave kape ja - kaper (korsarz) nave leu - bakburta (lewa burta) nave xefe - kapitan ne - Nederlande - Holandia (Królestwo Niderlandów) Nederlande Antil - Antyle Holenderskie nefre - nerka nefre tis - zapalenie nerek nefte - olej nefte guku - złocień indyjski nega - odmówić (odrzucić) nekro - zwłoki (trup) nekro fili - nekro lista - nekro loga - nekrolog nekro tomi - sekcja zwłok (obdukcja) nelu - cztery (4) nelu di galope - nelu gona - kwadrat (czworokąt, czworobok, tetragon) nen - rok nen festa - rocznica nen mes den - data nenufar - lilia wodna, nenufar neodim yum - neodym neon - neon Nepal - Nepal Neputun - Neptun neputun yum - neptun nerve - nerw nerve di - nerwowy (neuronowy) nerve pati - neuropatia nerve selu - neuron nerve toxi - nesi - wyspa nesia - archipelag nete - sieć nete - nete don - wysyłać (wysłać, wgrywać, wgrać, wrzucać, wrucić) nete gete - ściągać (ściągnąć, pobrać, pobierać) nete loka - witryna internetowa (portal internetowy) neu - nowość neu di - nowy neu fito - neu jen - nowicjusz (nowa osoba) neu Kaledonia - Nowa Kaledonia neu loga - neologizm neu nati di - neuta - neu yang di - nowoczesne neu Yorke - Nowy Jork neu Yorke siti - Stan Nowy Jork neu Zelande - Nowa Zelandia Nevis - Nevis ni - kobieta; kobiecy ni per (fem) - małżonka nia - nice - spód nice di - poniższy nice kitaba - nide - gniazdo (ul, nora, jama, barłóg, legowisko) Nijer - Niger Nikaragua - Nikaragua nikel - nikiel nil - niebieski nil elfe - smerf nil kentaur hua - bławatek nil serami sing - houstoia azurowa nilon - nylon niobi yum - niob Nipon - Japonia nipon di - japoński nipon yum - nihonium Nistre - nitre - azot nitrate - nitril - Niue - Niue niuton - niuton (N) nix - nisza, alkowa no - nie no a lin - offline (nie na linii, poza siecią) nobel yum - nobel nobi - genderqueer, niebinarny noce - noc noce mode - tryb nocny node - węzeł, zupeł Noe - Noe di nave - arka Noego nomi - zarządzanie (-nomia) norde - północ Norde Aire - Irlandia Północna Norde Amerika - Ameryka Północna Norde cosen - Korea Północna (Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna) norde di - północny Norde Kipris - Cypr Północny Norde Makedonia - Republika Macedonii, Macedonia Norfolke nesi - Norfolk Norge - Norwegia norge baxa - norweski norma - norma, standard • paranormali - norma di - normalny, standardowy nos - nos nos di - nosowy nostalgia - nostalgia (tęsknota) nostalgia di - nostalgiczny note - notować, obserwować, zauważyć, zauważać note anjil - wiadomość, zawiadomienie, powiadomienie note buku - notatnik note xe - uwaga, obserwacja nu - nude - nagi, goły, obnażony nude sim - nudyzm nude sim ja - nudysta nuka - nume - numer nume zi - ## O o - lub, albo Oberon - Odisa - orija oganeson - oganesson ohtopus - ośmiornica oke - zaakceptować, akceptować, powiedzieć okej, mówić okej okebil - okej, spoko, akceptowalny Olande nesi - Wyspy Alandzkie Oman - Oman onda - fala Onduras - Honduras onor - respekt, honor, szacunek, poważanie onor di - honorowy oranje - pomarańcza oranje rang - pomarańczowy ordu - armia ordu jen - żołnierz ordu jen kan - koszary ordu raja - szogun ordu raja dexa - szogunat ore - ucho ore tis - zapalenie ucha orgazme - orgazm orkide - storczyk (orchidea) oromo - oromo Oromo Dexa - Oromia orto - prosty orto gona - kąt prosty orto gona di - prostopadły Oseania - Oceania oselote - ocelot osidian - obsydian oskope - oskur - ciemny, słabo oświetlony osman - Turek osmański Osman Imperi Dexa - Imperium Osmańskie osmi yum - osm osmos - osmoza oste - kość oste jama - szkielet oste xalke - łuska (blaszka, tarczka) Ostria - Austria oxe - tlen oxide - tlenek ## P pa - ojciec pa bra - pa di - pa ma - pa pa - pa sis - paci - ptak paci logi - ornitologia pada - paść, padać, upaść, upadać pada di - upadły pada mosim - jesień pada mun - klapa pagri - turban pai - placek, ciasto paka - pake - paczka, paka Pakistan - Pakistan palaba - paladi yum - pallad Palau - Palau palma - palma, drzewo palmowe pan - wszyscy, wszystkie, wszystko; każdy pan afrika di - panafrykański pan amerika di - panamerykański pan asia di - panazjatycki pan demi di - pandemiczny pan demi pati - pandemia pan demon - pandemonium pan deu - panteon pan deu sim - panteizm pan dunia di - globalny (światowy) pan europa di - paneuropejski pan jen - każdy człowiek, wszyscy pan mime - pan romanse di - panromantyczny pan sata - zawsze pan sexe di - panseksualny pan un - każdy, wszyscy pan xe - wszystko Panama - Panama panda - panda pandunia - Pandunia pandunia ja - osoba mówiąca w Panduni pang - chleb panike - panika panir - twaróg panjabi - pendżabski panka - skrzydło pankreas - trzustka pante - spodnie (pantalony, portki) papagai - papuga papaya - papaja papir - dokument Papua neu Ginia - Papua Nowa Gwinea par - równy • repar - par fase - par jen - równy parta - par vezeta - równowaga para - Paraguai - Paragwaj paraya - wyrzutek parce - część (fragment, strzęp, kawałek, okruch) parce di - stłuczony (pęknięty) parce dipe - zapaść się (zapadać się, runąć) parce kai - pękać (rozrywać się) parde - zasłona, kurtyna pari - wróżka pari dexa - pari kata - baśń Paris - Paryż parke - park (ogród) parne - paproć parsi - Pers; perski, farsi parti - partia parti cepe - uczestniczyć, wziąć udział, brać udział parti ceper - uczestnik parti jen - partner pas - minąć, mijać, przeminąć, przemijać pas dau - pas di - przeszły, miniony pas loga - pas tabi - pasywny (nieaktywny) pase - pokój • anpase - niepokój Pase Hai - Ocean Spokojny (Pacyfik) pase hai bakalau - dorsz pacyficzny pase sim - pacyfizm pase sim ja - pacyfista pasi - cierpienie, ból pasi di - bolesny paska - Wielkanoc paskal - paskal (Pa) pasporte - paszport pasta - pasta pasta petra - magma pata - patate - ziemniak pati - choroba pati di - chory pati gene xe - patogen pati jen - pacjent patikan - szpital pati logi - patologia pati mise - infekcja (zakażenie) pau - strzelać (strzelić) pau gi - pistolet, strzelba, ręczna broń palna paunde - funt (£) pauza - pauza (przerwa) payaco - klaun pedal - pedał pedal sikle - rower z pedałami pede - pierdnięcie pedi - pedi fili - pedi fobi - pei - zapłata, opłata pei kar - profesja, zajęcie, zawód pei kar di - pei kar ja - pei kar jiva - pele - • apele - • depele - • dispele - • expele - • inpele - • konpele - • propele - • propeler - • repele - pelmen - kluska, knedel, pieróg; ravioli, pelmeni pelpel - motyl pena - pióro • depena - pena kalam - pena kardon - ostrożeń lancetowaty pende - powiesić, wieszać pende kardon - oset zwisły pende sor - kłódka penis - penis pente - namalować, malować pente broxa - pente ja - malarz pente tela - per - per cin - per ma - per nume - peroxide - per pa - pera - gruszka perex - perex fa - Peru - Peru pesa - pieniądze pesa diske - moneta pesa kasa - pudełko, skrzynia pesa kasa ja - kasjer pesa plan - budżet peta - pete - brzuch petra - skała petra nefte - ropa naftowa pexe - ryba pexe huke - haczyk pexe saide ja - rybak pexe tanke - akwarium piano - pianino piaze - cebula pigu - pośladki, pupa, tyłek, zadek pijin - pidżin, język pomocniczy pike - pil - skóra pilote - pilot pin - igła, szpilka pin cope - kilof pin kardon - popłoch pospolity pin sense di - pinguin - pingwin pinse - pinse bano - pinse gi - obcęgi, kleszcze, szczypce pipe - fajka piping - ocena, krytyka piping ja - krytyk pipre - pieprz pipre minta - mięta pieprzowa piram - piramida pirate - piractwo pirate ja - pirat pirate parti - Partia Piratów pirate sim ja - pirat (osoba naruszająca prawa własności intelektualnej) pisea - świerk pistol - pistolet Pitkerne nesi - Pitcairn pixa - siki piza - pizza pizakan - pizzeria plan - plan planeta - planeta plasti - plastik plasti di - plasti paste - plate - płaszczyzna (płyta) plate di - płaski plate forma - platforma plate geo kaskalogi - tektonika płyt plate geo sim ja - płaskoziemca plate stan - równina (plaskowyż, plateau) plate tasa - talerz platin - platyna Platon - Platon Platon sim - platonizm Platon sim di - platoniczne Platon sim ja - platończyk plazma - plazma (zjonizowany gaz) pli - plumbe - ołów Pluton - Pluton (planeta karłowata) pluton yum - pluton poker - poker polau - pilaw poli - wiele poli baxa di - wielojęzyczny poli deu sim - politeizm poli fase - wielościan poli gona - wielokąt (wielościan) poli kultur di - wielokulturowy poli kultur sim - wielokulturowość poli marta - częstotliwość poli nasi di - wielonarodowy polipli - poli semi di - wieloznaczny polita - ilość(mnóstwo) Polinesi - polis - policja polis ja - oficer policji, policjant poliskan - politi - rząd politi di - polityczny politi ja - polityk politi logi - politologia politi lona - polityka politi mode - Polska - Polska polska baxa - polski polska yum - polon pompe - pompować pompe tapa - tłok ponte - wskazać, wskazywać ponte flece - wskaźnik ponte pin - kompas (namagnesowana igła) pore - porei - por porno - porno, film erotyczny porno grafi - pornografia porte - • exporte - eksportować (wyeksportować) • reporte - raportować (relacjonować, opowiadać; raport) • reporter - reporter • suporte - • traporte - transport porto - port Portoriko - Portoryko (Puerto Rico) portoriko jen - Portugal - Portugalia portugal baxa - pos - konsekwencja, skutek pos den - jutro pos di - następny (następujący) pos di - pos fixe - przyrostek (sufiks) pos poza - pos zaman - przyszłość posta - poczta posta cape - znaczek pocztowy postakan - poczta, budynek poczty posta marke - pote - pote camaca - pote ja - pote suta - poto - błoto poto defa bano - błotnik poto di - błotnisty poto stan - bagno (moczary) poyu - poze - pozować (ustawiać się; poza, pozycja) • depoze - usuwać (usunąć, likwidować, zlikwidować, wymazywać, wymazać, pozbywać się, pozbyć się) • expoze - • inpoze - • konpozeje - • pospoze - • pospoze - • prepoze - • propoze - proponować (sugerować; propozycja, sugestia) prati - praktyka, aktualność prati di - practyczny, pragmatyczny prazedim yum - prazeodym pre - poprzedni pre di - poprzedni preme - pierwszy, początkowy pre si - zakładać (założyć) prese - • deprese - • exprese - • konprese - ścisnąć (sciskać, wycisnąć) • niceprese - • represe - prese gi - • preser - prezidente - prezydent proba - spróbować, próbować problem - problem problem di - problematyczny profesor - profesor program - program program gi - program ja - programista, koder Promete - promete yum - promet protacini yum - protaktyn puding - puding puja - cześć, szacunek pujakan - świątynia puja meza - ołtarz puja riti - rytuał, ceremonia, ryt pul - pełny pul bon - perfekcyjny pul ekran - pul fina - pul fito yam sim - pul fito yam sim ja - weganin (weganka) pul xipi - namoczyć (marynować) pulmon - płuco pulmon tis - pulse - pchnąć, pchać puma - puma (kuguar) punte - kropka (znak interpunkcyjny) punte bano - tablica wyników punte nume - wynik (punktacja) pupe - lalka, kukiełka, pacynka, marionetka putau - winogrono putau bagi - winnica putau oranje - grejpfrut pute - zgniły pute - • expute - • inpute - • konpute - policzyć (przetwarzać dane) • konputer - komputer putong - powszechny, uniwersalny Putong Han - mandaryński chiński, Putonghua puxa gi - tłok Qatar - Katar Qazaqe - Kazachstan ## R radi - promień radi longta - radi metri gi - radoiometr radi yum - rad radio - radio radio mise gi - nadajnik radiowy radio na gi - radio radon - radon rai - opinia, pogląd raja - król lub królowa raja dexa - królestwo raja di - królewski rajanan - król rajani - królowa rakun - szop pracz ramazan - Ramadan rampe - rampa rande - hebel, strug rang - kolor rang arka - tęcza rang arka salmon - pstrąg tęczowy rang glas - witraż rang mate - barwnik rasa - rasa rasa medi - międzyrasowy rasa sim - rasizm rasa sim ja - rasista raste - wzrost ratibu - porządek ratibu li - razon - rozum, rozsądek razon li - racjonalny, rozsądny re - Rea - rebel - rebelia, powstanie redi - gotowy Ren - Ren ren yum - ren rentegen yum - roentgen reporte - raport reseta - recepta, receptura, przepis reside - paragon, pokwitowanie restoran - restauracja retro dau - powrót retro gula - wymiotować (zwrócić) retro gula sense - nudności (choroba lokomocyjna) retro note - retro tikete - bilet powrotny Reunion - Reunion rezerve - rezerwacja rezin - żywica ri - znowu (ponownie) rikarga - rike - bogaty riketa - bogactwo (fortuna, majątek) rim - rym (wers) ring - pierścień ringar - risko - ryzyko risko di - ryzykowny riti - metoda, sposób ritim - rytm, bit rivo - rzeka rivo kinar - robote - robot rode - róża rode rang - różowy, różany rode salmon - gorbusza rode yum - rod roke - roke kursi - roke muzika - rock rokete - rakieta rokete lanse gi - wyrzutnia rakietowa rol - rola rol ja - akt, scena rolo - rulon (rolka, zwój) rom - rum Roma - Rzym Roma Imperi Dexa - Imperium Rzymskie roma kamil - rumian rzymski Romania - Rumunia romanse - miłość romantyczna • anromanse - aromantyczny romanse di - romantyczny rose - rosa rota dex - według ruchu wskazówek zegara rota leu - przeciwnie do ruchu wskazówek zegara rota tufan - trąba powietrzna (cyklon, tornado, tajfun) rota vanu gi - bąk, bączek rota xe - rotor, wirnik Ruanda - Rwanda rubi - czerwony rubi bau seku - rubin rubi linse - ryś rudy rubi oranje - mandarynka rubi salmon - nerka (łosoś czerwony) rubi yum - rubid ruhu - dusza, duch, umysł ruhu di - umysłowy (psychiczny) ruhu logi - psychologia ruhu mixe - mylić (gmatwać, zmieszać, konsternować) ruhu mixe di - smieszany (skonfudowany) ruke - placy ruke sake - plecak Rundi - Burundi rupa - wygląd rus krepe - rosyjski naleśnik (blin) rus yum - rut Rusia - Rosja rusia baxa - rosyjski rute - ścieżka (droga, szlak, kurs) rute galte di - zbłąkany (dewiacyjny, wykolejony) ruterfor yum - rutherford rutin - rutyna, nawyk, zwyczaj ## S sabate - szabat, szabas sabi - sablu - piasek, piach sablu burge - sablu petra - piaskowiec sablu stan - pustynia sabu - powód, przyczyna sabun - mydło sada - zwykły, zwyczajny, prosty saf - czysty • ansaf - brudny safja - sprzątacz, sprzątacz safta - saf tela - safar - podróż safar ceke - safar ja - podróżnik safar keka - turystyka safar keka ja - turysta safran - szafran sagu - sago sagu fun - Sahara Dexa - Sahara Zachodnia (Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna) sahi - właściwy, poprawny saide - polowanie (łowienie) saide ja - łowca (myśliwy) saide yo pexe - łapać rybę sake - torba, wór, worek, torba, sakwa sal - cześć sal cuti - żegnaj, dobre odejście sal dia - dzień dobry sal lai - witaj, dobre przybycie sal noce - sal suba - dobry ranek sal xam - dobry wieczór sal yam - smacznego salta - sala - sala salade - sałatka salam - salmon - łosoś (pstrąg) Salon - Sierra Leone salu - zdrowy saludo - salu saf di - czysty (higieniczny, sanitarny) salu safta - higiena saluta - zdrowie Salvador - Salwador sam - taki sam sam bei - sam dexa jen - rodak, ziomek, krajan sam emos - współczucie sam metri - sam nam - homonim sam rai - porozumienie sam romanse di - homoromantyczny sam sexe di - homoseksualny sam sifa di - podobny (analogiczny) sam sifa xe - model (podobieństwo, symulować) sama - niebo sama di - niebieski, niebiański, podniebny sama hal - pogoda sama kinar - horyzont sama nil - jasnoniebieski (lazurowy) samari yum - samar Samoa - Samoa san - wiedzieć • ansan di - dziwny (nieznany) san logi - epistemologia (gnoseologia, teoria poznania) san vol - zainteresowanie, zaciekawienie; interesujący san vol di - interesujący san vol ja - ciekawy san xe - wiedza sana - produkcja sana ja - twórca, kreator, czynnik sana ja di - produktywny (żyzny) sanduice - kanapka sanduku - pudło, skrzynia sante - święty Sante Helena - Święta Helena sante kanon - Sante Kitse - Saint Kitts Sante Kitse i Nevis - Saint Kitts i Nevis Sante Lucia - Saint Lucia Sante Marino - San Marino Sante Paulo - São Paulo Sante Tome i Principe - Wyspy Świętego Tomasza i Książęca Sante Vincente - Saint Vincent Sante Vincente i Grenadin - Saint Vincent and Grenadines sanzi - wiatrak (wentylator) sapatu - but sapatu ja - szewc sapatukan - warsztat szewski sata - moment sata di - chwilowy sata don - dedykować (poświęcać, poświęcić) sata don ta - dedykacja (poświęcenie) sau - rodzeństwo, brat lub siostra sau ben - sau doh - sau son - Saudi Arabi - Arabia Saudyjska sauna - sauna saur - jaszczurka saya - cień se - sam, siebie se di - semen - się (nawzajem, wzajemnie) semen su - wzajemny se su - seku - kamień (kawał skały) seku sanaja - kamieniarz sekunde - sekunda sekur - bezpieczny sekur kode - hasło sekur kopi - sekur nume - osobisty numer identyfikacyjny (pin) sel - rada, porada selen yum - selen selge - boćwina (botwina) selu - komórka (biologia) selu logi - cytologia seme - ziarno (nasienie) seme dana - ziarno, nasienie seme di - nasienny semente - cement semi - znaczyć • poli semi di - wieloznaczny • un semi di - jednoznaczny semi forar - semi logi - semime - sen - sen bei - sen bra - sen sau - sen sis - Senegal - Senegal seng - seng varis - sense - zmysł sense gi - sensor (detektor, czujka) sense ja - sense xaka - macka (czułek) senti - centy-, procent, na sto, setna część sentimitre - centymetr sento - sto (100) sento nen - stulecie sento nen di - serami - ceramika serami sing - houstonia Serbia - Serbia seri - seria, szereg seri kaska - kolczuga seri letre - łańcuszek serime - seri seri - łańcuch serpe - wąż serva - służba servaja - sługa servar - servar nam - sesam - sezam sexe - seks, stosunek płciowy • ansexe di - aseksualny sexe di - seksowny, ponętny sexe logi - seksuologia Sexel nesi - Seszele si - jeśli, jeżeli; przypuścić, przypuszczać, złożyć, zakładać, przyjąć, przyjmowa Sibiria - Syberia siborge yum - seaborg side - usiąść side loka - siedzenie (siodło) sifa - cecha, właściwość, parametr sifa di - opisowy sifa loga - przymiotnik sigar - papieros (cygar) siki din - sikhizm siki din ja - sikh sikle - rower resikle - przetwarzać sikle ja - rowerzysta silike - krzem silke - jedwab silke larva - sim - sim ja - simbol - symbol simple - prosty, nieskomplikowany sin - znak, sygnał sine - pierś sine kasa - klatka piersiowa sine plate - napierśnik sing - gwiazda singa - lew Singapur - Singapur sir - sekret sir move - skradać się sir plan - spisek (konspiracja) sirta - skradanie się siro - zero, nic, żaden siro jen - nikt, żadna osoba siro sata - nigdy siro xe - nic, żadna rzecz sis - sis doh - sis son - sismo - trzęsienie (machnięcie, wstrząs, szarpnięcie, trzęsienie ziemi) sismo logi - sejsmologia sistem - system sistem di - systemowy sita - cytować sita marke - cudzysłów siti - miast, miasteczko sivil - cywilizowany (ucywilizowany) sivilta - cywilizacja skute - skuter - Slave - słowiański Slovakia - Słowacja Slovenia - Słowenia so - pierwiastek (jednostki podstawowej) sofa - sofa (kanapa) sofi - mądry sofita - mądrość soi - soi milke - mleko sojowe soi sos - sos sojowy soki - szukać sol - słońce sol cati - parasol solden - niedziela sol estasi - przesilenie sol hua - słonecznik sol kentaur hua - chaber wełnisty sol sistem - układ słoneczny Solomon nesi - Wyspy Salomona Somal - Somalia Somal Dexa - Somaliland son - syn son doh - son son - sona - sen • ansona - sona kamar - sypialnia sona papi - mak lekarski sona tabi - songi - sosna soni - dźwięk, brzmienie sorbe - • asorbe - sos - sos sosi - społeczeństwo, system społeczny sosi jinse - płeć społeczna sosi li - społeczny sosi medi gi - media społecznościowe sosi sim - socjalizm sosi sim ja - socjalista sosis - kiełbasa Soto - Lesotho spete - • aspete - • despete - • inspete - sprawdzić (sprawdzać, skontrolować, zbadać) • intraspete - • respete - • speter - stan - su - mieć (partykuła posiadania) suahili - suahili sual - pytanie sual di - pytajny, związany z pytaniem sual dokumen - formularz (kwestionariusz) sual tema - kwestia, problem Sualbarde - Swalbard suan - kwaśny suan mate - Suati - Suazi suba - ranek, rano, poranek suba dia - przedpołudnie suba yam - śniadanie Sudan - Sudan sude - południe Sude Afrika - Południowa Afryka Sude Amerika - Ameryka Południowa Sude cosen - Korea Południowa sude di - południowy Sude Iria (Alonia) - Osetia Południowa Sude Jorjia i Sude Sanduice nesi - Wyspy Georgia Południowa i Sandwich Południowy Sude Sudan - Sudan Południowy sueda - pot sueda di - spocony Suen - Szwecja suga - szybki, prędki suga metri gi - prędkościomierz sugata - prędkość (szybkość) sui - woda sui culi - sui di - wodny sui gas - para wodna sui gui - sui kaboga - tykwa pospolita (kabalasz) sui minta - mięta wodna sui rang - akwarela (farba wodna) sui sekur di - wodoodporny sui yau - pragnienie Suise - Szwajcaria suka - wesoły (ucieszony; cieszyć się) sukafa - cieszyć, podobać się sukre - cukier sukre bete - burak cukrowy sukre di - słodki sukre gana - trzcina cukrowa sukre oranje - pomarańcza słodka (pomarańcza chińska) sukros - sulfe - siarka sulfate - sulfat sultan - siła, autorytet, władza sultan dexa - sultan ja - władca sum - suma suna - obyczaj, zwyczaj, tradycja, praktyka, konwencja suna di - konwencjonalny, zwyczajowy, tradycyjny suna islam din - Suomi - Finlandia suomi baxa - supa - zupa supa camaca - łyżka stołowa super - wspaniały, znakomity, cudowny, zdumiewający, zadziwiający, super supra - wiadukt, przejście powyżej supra di - górny supra vakil ja - senator supriza - zaskoczenie Suria - Syria Surinam - Surinam surinam baxa - język surinamski susan - lilia suta - umiejętność (kompetencja) suta di - umiejętny (sprawny, zręczny) suta tabi - sutur - szew suxi - sushi ## T ta - tabaku - tytoń tabi - natura, środowisko table - table komputa - table yo data - ułożyć w trabelę tai - Tai baxa - tajski Tai Dexa - Tajlandia Taibei - Tajpej taiga - tajga tail - płyta Taivan - Tajwan, Republika Chińska Tajiki - Tadżykistan tala - zamek (zapięcie) • detala - otworzyć (otwierać, odkluczyć, odkluczać) • detala di - zamknięty na klucz (zakluczony) tala di - zamknięty (zakluczony, zapięty, bezpieczny) tali yum - tal tamar - daktyl tami - chciwy (żądny) Tamil - tamilski tana - łodyga (tors, pień, trzon) tanah - Tanach, Biblia hebrajska tanki - zbiornik (cysterna, pojemnik, rezerwuar) tantal yum - tantal tanur - piec (piekarnik) Tanzania - Tanzania tapa - korek, zatyczka, szpunt • antapa - odetkać, odtykać tarif - opłata, taryfa tasa - danie tatika - taktyka tatu - tatuaż tava - patelnia taxe - • sintaxe - taxe nomi - taxi - podatek, opłata taxi gar - taxi, taksówka taxi metri gi - taksometr taxi vala - taksówkarz taza - świeży tef - tehni - technika, technologia tehni krati - technokracja tehni logi - technologia, nauka o technikach tehni yum - technet tela - tkanina (materiał, sukno) tela gi - krosno tele - dystans tele di - daleki, odległy tele fon - telefon tele fon bude - tele fon lin - tele fon nume - tele fon suta - teleta - dystans tele vide gi - telewizja teleskope - teleskop telu yum - tellur Telugu - telugu tema - temat (motyw; dyskutować o) tema nam - tytuł (nagłówek) tene - • intene - • kontene - • kontener - • retene - • sutene - • sutener - tenebil - tene fasilta - Tenesi - tenesi yum - tenesyn, tennessine tenis - tenis tense - tenseta - tenta - kusić, nakłonić, nakłaniać teori - teoria tepe - taśma terbi yum - terb terca - skośny (ukośny, pochyły) termo - temperatura termo metri gi - termometr teror - terror teror sim - terroryzm teror sim ja - terrorysta tesla - tesla (T) teste - spróbować, próbować teste - test (wyzwanie, próba) • konteste - • proteste - Tetis - teza - intensywny (zależnie od kontekstu: szybki, żywy, ostry, mocny, krótki) tezata - teze - argument, teza • sinteze - ticin - chordofon, instrument strunowy tike - tikka tikete - bilet tim - drużyna Timor - Timor tipe - typ (rodzaj, gatunek) tipi - tipi tire - ciągnąć tire dara - prąd strugowy (prąd rozrywający, prąd porywający, prąd wciągający) tire kane - dźwignia tire sanduku - szuflada tire yo milke - wydoić, doić tire yo pil - obrać (obierać) tis - zapalenie tisa - dziewięć (9) Titan - titan yum - tytan Titania - titi - tix - ćsi tix - cichy tixta - to - do, dopóki, dla to in - to jin - naprzód to long - to misal - na przykład to vai - tocu - dotyczyć tocu sense - czuć Togo - Togo Tokyo - Tokio tolera - tolerować tomate - pomidor tomi - • antomibil - • dutomi - dychotomia • jivatomi - wiwisekcja • tritomi - • tomi grafi - • tomi grafi - tomografia ton - ton, dźwięk, nuta, tonacja tong - beczka Tonga - Tonga topo - region topo grafi - topo metri grafi - tor yum - tor torso - tułów tortuga - żółw toxi - trucizna (toksyna) toxi di - toksyczny (trujący) toxilogi - tra - tragona di - przekątny tralongta - trapas - przejazd, przewóz, tranzyt, transport tragi - tragi-komi - Transe Nistre Dexa - Naddniestrze • antranse vide di - transe vide di - trate - • atrate - • atratevi - • distrate - • extrate - • extrater - trater - traktor (ciągnik) trati - porozumienie • kontrati - tre - bardzo (wielce) tren - pociąg tren dau - kolej tren kape ja - porywacz pociągu tren tikete - tri - trzy (3) tri gona - trójkąt trime - tri pike - trójząb tripli - tribu - plemię Trinidade i Tobago - Trynidad i Tobago Triton - truke - sztuczka (podstęp, oszustwo) tu - ty, ciebie tumen - wy, was tumen su - tumimen - tu su - twój tuale - ręcznik tuale kaguji - papier toaletowy tuale kamar - taleta, WC tubo - tuba, rura tufan - burza, sztorm, tajfun tuh - pluć Tule - tule yum - tul tulpan - tulipan tuna - tundra - tundra tundra xan - tunel - tunel tunel tren - metro Tunis - Tunezja tupi - kapelusz, czapka tur - turbe - przeszkodzić, przeszkadzać, robić kłopot • disturbe - turbejeter - turbin - turbina turfa - Turki - Turcja turki baxa - turecki Turkomen - Turkmenistan tuta - morwa Tuvalu - Tuwalu tuzi - królik, zając ## U UDA di - amerkański (dotyczący USA, Stanów Zjednoczonych Ameryki) uhu - płakać, łkać Ukraina - Ukraina ulul - wycie, skowyt uma - koń uma bici - umami - mięsny (umami) Umbriel - umur - wiek umur di - un - jeden (1) un deu sim - monoteizm un di - tylko (jedyny, wyłączny) undura - ciągły (analogowy) undurali hor loga gi - un fen du - un mar - raz (jeden raz) un me - pierwszy, numer jeden un rang di - jednokolorowy (monochromatyczny) un sata - un semi di - jednoznaczny unta - Unta Arabi Amir Dexa (UAA) - Zjednoczone Emiraty Arabskie Unta Dex de Amerika (UDA) - Stany Zjednoczone Ameryki un ta di - zjednoczony un ta liga - unia un verse di - un xe sim - monizm un yen di lense - un zai di - Uran - Uran uran yum - uran urdu - urdu Urdun - Jordan Uruguai - Urugwaj Uruxalem - Jerozolima Uzbeki - Uzbekistan uze - użyć, używać, zatrudnić, stosować uzebil di - uze ja - użytkownik uze ja nam - nazwa użytkownika ## V va - wow!, łoł!, jej! vaf - pies vaf bude - vaf parke - vafle - vagina - wagina vagina tis - zapalenie pochwy vahi - oaza vai - zęwnętrzny vai dara - vai dexa - zagranica vai dexa di - zagraniczny vai di - zewnętrzny vai gene di - vai jen - vai klus di - vai mise - eksportować (wyeksportować) vai nam - egzonim vai planeta - egzoplaneta vai poze - vai tense - vai trata gi - vai verse di - vai vide di - vai yam - piknik vakil - reprezentować vakil ja - reprezentant (przedstawiciel) vakil krati - republika vala - vali - dolina vali susan - konwalia majowa Valis i Futuna nesi - Saint Vincent i Grenadyny valse - walc valu - wartość vampir - wampir vampir ohtopus - wampirzyca piekielna (wampirnica) vanadi yum - wanad vanila - wanilia vanu - zabawa, rozrywka vanu di - zabawny vanu gi - Vanuatu - Vanuatu vari - różny (różnorodny) varibil - varis - ryż varis araki - varis biskute - varis vin - varite - spadek, dziedzictwo, spuścizna, zapis vasin - szczepionka vate - wat Vatikan - Watykan, Państwo Watykańskie vava - płakać, łkać vaxi - prać, umyć, myć Vaxington DC - Waszyngton D.C vei - vei di - vei gola - południk vei gradu - południk vei lin - vel - devel - vende - sprzedać (sprzedawać) vende xope - handel vende xope ja - handlarz (kupiec) Venezuela - Wenezuela Venjou - Wenzhou venjou oranje - mandarynka Satsuma (pomarańcza Satsuma) ventur - przygoda ventur ja - poszukiwacz przygód (awanturnik) ver - prawdziwy (rzeczywisty, szczery) veranda - weranda, balkon, taras, ganek verme - robak vermute - wermut versi - • deversi - • disversi - • exversi - • extraversi - • intraversi - • konversi - • kontraversi - • perversi - • reversi - version - wersja (wariacja, edycja, wydanie) vespa - pszczoła lub osa vespa nide - ul (gniazdo pszczół lub os) veste - zachód veste di - zachodni veste gorila - goryl zachodni veze - waga (ciężkość) veze di - ciężki (masywny) veze metri gi - waga (urządzenie ważące) vide - patrzeć, widzieć • previde - przewidzieć (spodziewać się) • anprevide di - niespodziewany • previde di - spodziewany (przewidziany) vide ja - obserwator (widz) vide medan - pole widzenia vide punte - perspektywa (punkt widzenia) vide xe - widok, wzrok vidou - wdowa Viete - Wietnam viete baxa - wietnamski vijin - glutaminian sodu viki - viki makala - artykuł wiki viki pedia - vilde - dziki vin - wino vinkan - winiarnia vin suan - ocet vinil - winyl violeta - violeta nil - fioletowy virge - virge di - Virgin nesi - Wyspy Dziewicze USA virus - wirus virus logi - wirusologia vise - wice- (alternatywa, substytut, zastępstwo) vise kitaba - vise loga - zaimek vise ma - vise pa - vise prezidente - wiceprezydent vise raja - wicekról viski - vita - śruba, wkręt vitamin - witamina Vixnu - Wisznu viza - wiza vo - tamten vode - vodun - voodoo voka - • exvoka - • invoka - • provoka - • revoka - voka soni - voku - vol - chcieć, pragnąć vol xe - wola (chęć, pragnienie) volfe - wilk volfram - wolfram Volof - wolof volta - wolt (V) vote - głos vote haki - prawo wyborcze vuki - broń vuki ordu - vulva - srom vutu - przedmiot (obiekt) ## X xa - xah geme - szachy xah mata - xaka - gałąź, konar xakal - szakal xaki - wątpliwość, zwątpienie, niewiara, niedowierzanie, nieufność xakibil - wątpliwy (niewiarygodny, podejrzany) xakija - niepewny (podejrzliwy, niedowierzący) xal - szal, szalik xam - wieczór xam dia - popołudnie xam yam - kolacja xaman - szaman xampan - Champagne xampan vin - samppanja xan - góra, wzgórze xan pike - szczyt (wierzchołek) xanghai - Szanghaj Xani - Saturn xaniden - sobota xanti - zostawić (zostawiać) xanti di - spokojny xara - piła xarafun - xarakan - tartak xarma - wstyd (hańba, kompromitacja) xarnir - zawias, oś xarti - warunek xatan - sprzeciwiać się (opierać się) xatan di - diabelski, szatański xatan din - satanizm xatan din ja - satanista xatan ja - diabeł, szatan xava - piec xava pang - tost xaxa - szeleścić xayu - rekin xe - rzecz xe hal - sytuacja (stan) xe hal ironi - ironia sytuacyjna xefe - szef, kierownik xefe di - główny xefe ministre ja - premier xenon - ksenon xi - xi Fulan - xia - xia islam din - szyism xifu - mistrz (sensei) xigu - wypadek xikaya - xike - elegancki, szykowny xilos - xim - serce xindau din - shintoizm, sintoizm xipi - mokry (wilgotny) xir - poemat xir ja - poeta xirope - syrop xite - gówno xiti - stracić (utracić, tracić, zgubuć, gubić) xiti bai - porażka (niepowodzenie, klapa, przegrana, strata, porażka) xiti bai ja - przegrany, pokonany xiu - mały xiu bol - bańka xiu deha - xiu kaboga - cukinia xiu seku - kamyk xiu siti - xiu yam - przekąska xiu zi - xiva - Śiwa xix - rożen (szpikulec) xix kababu - szisz kebab xix nama - szaszłyk xofer ja - szofer (kierowca) xoke - szokwstrząs; kolizja xopi - zakupy (sprawunki, shopping) xopi ja - nabywca (kupiec) xou - pokaz, ekspozycja, wystawa xukur - dzięki, dzięki ci xukurta - wdzięczność xula - xula guru - nauczyciel xula ja - uczeń, student xula kamar - xulakan - szkoła (instytucja) xula xe - lekcja xula xefe - dyrektor szkoły xuli - naprawa xuli ja - naprawiacz xuru - początek xuru di - pierwszy, początkowy xux - ćsi xux di - cichy ## Y ya - tak Yahve - yake - jak (zwierzę) yaki - około; przybliżony yaki nesi - półwysep yam - skonsumować, konsumować, zjeść, jeść, wypić, pić) yam fito - warzywo yam kamar - jadalnia yam liste - yam sukar gana - cukrowiec jadalny yam xe - jedzenie, posiłek yam yau - głód yama - yama seme - yama tela - yang - rodzaj, typ, styl preyang di - klasyczny Yapetus - yatim - sierota yatim dom - sierociniec, dom dziecka yau - • anyau di - niepotrzebny yau di - potrzebny yauta - potrzeba ye - ten yehudi - żydowski yehudi din - judaizm yeka - yeka kanon - yem - sól yem biskute - yem di - słony Yemen - Jemen yen - oko yen di - yen kexa - rzęsa yen sui - łza yen sui gas - gaz łzawiący yepa - kartka (dokument) yepa alga - listownicowiec yepa late - strona Yesa - Jezus Yesa Mesi - Jezus Chrystus yezi - kokos yo - jakiś yo jen - ktoś yo sata - sometime yo xe - coś yoga - joga yoga ja - jogin (joginka) yogo - jarzmo yogur - jogurt Yohan festa - dzień świętego Jana Yoruba - Joruba yota - you - you jen - you moke - młode drzewo you nan - chłopak you nen - you ni - dziewczyna youta - yumor - humor yumor di - humorystyczny, śmieszny, zabawny, komiczny yumor ja - komik yurta - jurta yuter yum - itr yuterbi yum - iterb ## Z zai - istnieć zai den - dziś, dzisiaj zai di - obecny, teraźniejszy, aktualny, bieżący, współczesny zaita - teraźniejszość, współczesność zai zaman - teraźniejszość, współczesność (teraz) zai zaman di - bieżący (aktualny, obecny) zaitun - oliwka zalim - złośliwy, okrutny zalim raja - tyran zalimta - tyrania zaman - czas • prezaman - przeszłość • prezaman di - stary, starożytny • prezaman xe - relikwia Zambia - Zambia zar - niebezpieczeństwo, ryzyko, szansa zar di - losowy zar kube - kość do gry Zardux - Zaratusztra zardux din - zaratusztrianizm zardux din ja - zaratrustianin zardux magi ja - zebra - zebra zelo - zeta - zeyil - brodawka zeze - zi - zi forma - zi seri - alfabet, abecadło zikura - ziggurat Zimbabue - Zimbabwe zina - zdrada małżeńska, cudzołóstwo zinke - cynk zipe - zamknąć zamkiem błyskawicznym ziper - zamek błyskawiczny zira - kumin, kmin zirkon - zirkon yum - cyrkon ziza - zygzag zizi - skwierczeć zoku - wciąż, nadal; kontynuować, wznawiać, ponawiać zombi - zombie, zombi zona - pas, strefa zukam - przeziębienie, katar Zukra - Wenus zukraden - piątek zuku - grupa etniczna zuku di - etniczny zuku medi di - międzyetniczny Zulu - zulu zumarde - szmaragd