Frazaro

Enkonduko

Pandunio estas artefarita lingvo, elpensita por esti relativa facila al ĉiuj. Eblas lerni ĝin rapide per ĉi tiu praktika kurso.

Estas facile fari simplajn frazojn en pandunio. Estas nek artikoloj nek verbo "esti". Ordinaraj vortoj ne ŝanĝiĝas por montri pluralon, kaj verboj ne ŝanĝiĝas por montri tempon.

La kurso konsistas el mallongaj lecionoj. Ĉiu leciono prezentas novan vorton, kiu estas uzata en pluraj frazoj de la teksto. La celo estas montri, kiel la vortoj funkcias en frazo. Eble estos pliaj novaj vortoj en la leciono, sed ne zorgu pri ili. Ne necesas lerni ĉiujn samtempe. Nur enmemorigu la frazojn kiujn vi trovas utilaj. Eble ankaŭ la ceteraj enmemoriĝos, nerimarkate.

Eblas studi ĉi kurson kun unu aŬ pliaj amikoj. Vi kune legu la frazojn kaj klopodu krei simplaj konversaciojn. Eblas studi ankaŭ sola. Eĉ tiel, estas utile laŭt-legi konversaciojn. Ripetu la samajn frazojn plurfoje ĉiutage. Onidire, ripetado estas la fundamento de lernado.

Noto: Multaj lecionoj enhavas ankaŭ helpaj kaj klarigajn notojn kiel ĉi tiu. Ili klarigas gramatikajn detalojn por interesatoj. Se ili ne estas utilaj al vi, vi povas ignori ilin. Ne necesas koni la lingvo-teorion por paroli pandunie.

1a parto: Salutado

salam saluti

salam Saluton!

salam sube! Bonan matenon!

salam den! Bonan tagon!

salam sham! Bonan vesperon!

salam noce! Bonan nokton!

salam yam! Bonan apetiton!

salam lai! Bonvenon!

salam ga! Ĝis!

salam safar! Bonan vojaĝon!

salam son! Bonan nokton!

Noto: Salam estas ĝenerala vorto por salutado en ĉiuj situacioj.

Etimologio. salam venas el araba: سَلَام‏ "salām", hebrea: שָׁלוֹם‏ "šalom", turka: selam, hindia: सलाम "salām", sŭahila: salaam, indonezia: selamat.

shukur dankon

shukur! Dankon!

poli shukur! Multajn dankojn!

ya, shukur. Jes, danke.

no, shukur. Ne, danke.

shukur tu. Dankon al vi.

mi shukur tu. Mi dankas vin.

mi shukur tu mede mi. Mi dankas vin pro vi helpis min.

shukur tu mede mi. Dankon pro vi helpis min.

no yau shukur. Ne dankinde.

si esti

The word sa can be used also for stating something as a fact. Then it is used in place of "to be".

mi si Tomas. Mi estas Tomaso.

tu si Sara. Vi estas Sara.

aple si frute. Pomo estas frukto.

Etimologio. si venas el mandarenĉina: 是 "shì", ŝanghajĉina: 是 "sí".

mi mi

mi si Sara. Mi estas Sara.

mi si Tomas. Mi estas Tomaso.

mi salam mama. kaj vian nomon. Oni ne bezonas verbon por diri tion pandunie!

mi salam papa. Mi salutas patrinon.

me salama pape. Mi salutas patron.

La vorto salam estas la substantivo kaj salama estas la verbo. La normala vortordo en pandunio estas subjekto-verbo-objekto.

Sara ya salam Tomas. Sara salutas Tomason.

salam mama! Saluton, patrino!

salam papa! Saluton, patro!

Etimologio. me venas el angla: me, hindi: मैं (meṇ), hispana: me.

tu vi (singulare)

tu si Tomas. Vi estas Tomaso.

mi salam tu. Mi salutas vin.

tu salam mi. Vi salutas min.

Noto: Vortoj neniam ŝanĝiĝas en pandunio. Do mi havas la saman formon kaj kiel subjekto kaj kiel objekto.

salam tu! Saluton al vi!

mi ama tu. Mi amas vin.

Etimologio. te venas el hungara: te, rusa: : ты (ty), itala: te, franca: te.

ye li, ŝi, ĝi

ye si man. Li estas viro.

ye si fem. Ŝi estas virino.

ye si aple. Ĝi estas pomo.

Noto: ye estas ĝenerala pronomo de tria persono.

mi salam ye. Mi salutas lin/vin.

Etimologio. ye venas el sŭahila yeye, hindia Hindi यह (yeh).

sual demandi, ĉu

sual tu si Tomas? Ĉu vi estas Tomaso?

sual tu si dava ja? Ĉu vi estas doktoro?

Noto: Demandoj ofte komencas per sual. Sed ĝi estas tute normala verbo, ne demandvorteto kiel esperanta ĉu. Fakte, la lasta demando estas simple mallonga manero por diri mi sual tu dava ja. (Mi demandas: Vi estas doktoro?). Oni nur forlasis la unuan pronomon.

sual tu bon? Kiel vi fartas? (Laŭvorte: Ĉu vi bonas?)
mi bon. Mi fartas bone.
sual tu? Kaj vi?
mi no bon. Mi ne fartas bone.

Etimologio. sual venas el araba سؤال (su'āl), hindia सवाल (savāl), malaja soal, sŭahila swali.

ya jes

sual tu si Tomas? Ĉu vi estas Tomaso.

ya, mi si Tomas. Jes, mi estas Tomaso.

sual ye si dava ja? Ĉu li/ŝi estas doktoro?

ya, ye si dava ja. Jes, li estas doktoro.

no ne

mi no si Sara. Mi ne estas Sara.

mi no si dava ja. Mi ne estas doktoro.

sual tu bon? Ĉu vi fartas bone?
ya. mi bon. Jes, mi estas bone.

sual tu bon? Ĉu vi fartas bone?
no, mi no bon. Ne, mi ne estas bone.

Vi povas uzi no por nei ĉion. Metu ĝin antaŭ la neitan vorton.

ye no salam mi. Li/ŝi no salutas min.

Etimologio. no venas el angla: no, hispana: no, franca: non.

mon homoj

Aldoni mon al singulara pronomo por krei pluralan pronomon. mi (mi) → mimon (ni)
tu (vi, ci) → tumon (vi)
ye (li, ŝi, ĝi) → yemon (ili)

mimon salam tumon. Ni salutas vin ĉiujn.

tumon salam yemon. Vi ĉiuj salutas ilin.

yemon salam mimon! Ili salutas nin.

mimon si fem. Ni estas virinoj.

tumon si man. Vi estas viroj.

yemon si aple. Ili estas pomoj.

Etimologio. mon venas el mandarenĉina: 们 "men", angla: men (homoj ĝenerale).

ke? kio? kiu?

ke? Kion?

tu si ke? Kiu vi estas? mi si Tomas. Mi estas Tomaso.

ye si ke? Kiu ŝi estas? ye si Sara. Ŝi estas Sara.

tumon si ke? Kiuj vi estas?

yemon si ke? Kiuj ili estas?

ni & go ĉi tiu & tiu

ni si ke? Kio estas ĉi tio?

ni si aple. Ĉi tio estas pomo.

go si ke? Kio estas tio?

go si oranje. Tio estas oranĝo.

ni si rubi aple. Tio estas ruĝa pomo.

ni aple si rubi. Tiu pomo ruĝas.

ni si rubi. Ĉi tio estas ruĝe.

yemon na ke? Kie ili estas?

yemon na ni. Ili estas ĉi tie.

yemon na go. Ili estas tie.

su (poseda vorteto)

ni si ke? Kio estas ĉi tio?

ye si mi su telefon. Tio estas mia telefono.

ni si ke su? Tio estas kies?

ye si mi su. Tio estas mia.

Noto: La posedan vorteton su oni metas inter la posedanto kaj la posedataĵo. Do mi su signifas "mia", tu su signifas "via", kaj tiel plu.

ye si ke? Who's he/she?

ye si mi su dosti. Li/ŝi estas mia amiko.

mi si Sara su dosti. Mi estas amiko de Sara.

Etimologio. su venas el angla 's, afrikaansa se, hispana su.

nam nomo

tu su nam si ke? Kio estas via nomo?

mi su nam si Tomas. Mia nomo estas Tomaso.

ye su nam si ke? Kio estas ŝia nomo?

ye su nam si Sara. Ŝia nomo estas Sara.

Etimologio. nam venas el hindia: नाम "nām", persa: نام‏‎ "nām", thaja: นาม "naam", malaja: nama, japana: 名前 "namae", ĝermana: Name, angla: name.

ten havi

mi ten un bon dom. Mi havas bonan domon.

ye no ten pesa. Li/ŝi ne havas mono.

mi vol ten un nove telefon. Mi volas havi novan telefonon.

sual tu ten yo ben? Ĉu vi havas infanojn?
mi ten du ben. Mi havas da infanojn.

sabe scii, koni

mi sabe ye. Mi konas lin/ŝin.

sual tu sabe go jen? Ĉu vi konas tiun personon?

sual tumon sabe se kon? Ĉu vi konas unu la alian?

mimon sabe se kon ze long. Ni konas unu la alian longe.

mede helpo

mi yau yo mede. Mi bezonas helpon.

sual tu bil mede mi? Ĉu vi povas helpi min?

sual mi bil mede tu? Ĉu mi povas helpi vin?

mi vol mede tu. Mi volas helpu vin.

2a parto: Manĝado

yam manĝi, trinki

sual tu vol yam yo? Ĉu vi volas manĝi ion?

ye yam un aple. Li/ŝi manĝas pomon.

yemon yam ba aple. Ili manĝas pomojn.

Noto: Pandunio ne havas apartajn formojn por singularo kaj pluralo. Do vorto kiel aple indikas unu aŭ multajn pomojn.

sual tu yam kafe? Ĉu vi trinkas kafon?

me yama kafe. Yes, I drink coffee.

Noto: Signifo de yam kovras manĝadon kaj trinkadon.

mi yam kafe e pang. Mi manĝas kafon kaj panon.

vol voli

sual tu vol yam? Ĉu vi volas manĝi?

tu vol yam ke? Kion vi volas manĝi?

Noto: En pandunio la demandvorto estas en la normala loko ankaŭ en demandaj frazoj. La vortordo ne ŝanĝas pro ke.

mi vol yam kafe. Mi volas trinki kafon.

sual tu vol yam chai? Ĉu vi volas trinki teon?
no. mi no vol chai. mi vol kafe. Ne. Mi ne volas teon. Mi volas kafon.

tu vol ke aple? Kiun pomon vi volas manĝi?
ni rubi. Tiun ruĝan.

ching peti

mi ching tu yam chai. Mi petas ke vi trinku teon.

mi ching tu lai dom. Mi petas ke vi venu hejmen.

mi ching tu mede mi. Mi petas ke vi helpu min.

Noto: Faru mallongajn petojn forlasante la pronomojn.

ching yam chai. Bonvolu trinki teon!

ching yam kafe. Bonvolu trinki kafon!

ching lai dom. Bonvolu veni hejmen!

ching mede mi. Bonvolu helpi min.

haida ni faru

haida yam! Ni manĝu!

haida ga yam! Ni iru manĝi!

haida ga dom. Ni iru hejmen.

yau bezoni

mi yau yo mede. Mi bezonas helpon.

mi yau yam. Mi bezonas manĝi.

sual tu yau yam? Ĉu vi bezonas manĝi?

sual tu yau sui? Ĉu vi bezonas trinki (akvon)?

3a parto: Komunikado

maf pardono

maf! mi no aha. Pardonon, mi ne komprenas.

maf! ni si ke? Pardonon, kio estas tio?

maf. tu su nam si ke? Pardonon, kio estas via nomo?

aha kompreni

sual tu aha mi? Ĉu vi komprenas min?

mi aha. Mi komprenas.

maf. mi no aha tu. Pardonon, mi ne komprenas vin.

mi no bas aha tu. Mi ne sufiĉe komprenis vin.

mi aha nol. Mi komprenas nenion.

bil povi

mi bil shofe un kar. Mi povas konduki aŭton.

ye no bil shofe un kar. Ŝi/li ne povas konduki aŭton.

sual tu bil shuli ye? Ĉu vi povas ripari ĝin?

sual tu bil pandunia? Ĉu vi povas paroli pandunion?

mi bil pandunia. Mi povas pandunion.

mi bil lili da pandunia. Mi povas ete pandunion.

mi no bil english. Mi ne povas paroli la anglan.

maf. mi no bil tu su basha. Pardonon, mi ne povas paroli vian lingvon.

loga diri, paroli

tu loga ke? Kion vi diris?

mi loga do tu. Mi parolas al vi.

mimon loga do se kon. Ni parolas unu al alia.

mon loga "kato" na ke yang na pandunia? Kiel oni diras "kato" pandunie?

"kato" si ke na pandunia? Kio estas "kato" pandunie?

mau loga miau. Kato diras mjaŭ.

audi aŭdi, aŭskulti

audi mi! Aŭskulti min!

mi no bil audi tu. Mi ne povas aŭdi vin.

ching loga mas lika. Bonvolu paroli pli forte.

mi audi muzika. Mi aŭskultas muzikon.

tu audi ke yang di muzika? Kian muzikon vi aŭskultas?

vide vidi, rigardi

suku vide tu. Mi ĝojas vidi vin!

vide tu re! Ĝis la revido!

vide tu na pos den! Ĝis la revido morgaŭ!

mi vide ye na chen den. Mi vidin lin/ŝin hieraŭ.

mana signifi

ni loga ya mana ke? Kion tiu vorto signifas?

"mau" ya mana ke? Kion "maw" signifas?

ye mana un yang da zou. Ĝi signifas tipon de besto.

mi no aha ye mana ke. Mi ne komprenas kion ĝi signifas.

kitabu skribi

ching kitabu tu su adres. Bonvolu skribi vian adreson.

ching kitabu ye na ni. Bonvolu skribi ĝin ĉi tie!

basha paroli, lingvumi

sual tumon basha pandunia. Ĉu vi parolas pandunion?

mimon basha pandunia. Ni parolas pandunion.

sual tu bil basha english? Ĉu vi povas paroli la anglan?

france, espan, portugal, rus la franca, la hispana, la portugala, la rusa

putong han, nipon, indonesia la ĉina, la japana, la indonezia

arabi, turke, farsi, urdu, hindi la araba, la turka, la persa, la urdua, la hindia

suahili, hausa, yoruba, amari la sŭahilia, la haŭsa, la joruba, la amhara

4a parto: Iro

ga iri

tu ga ke? Kien vi iras?

mi ga la dom. Mi iras hejmen.

mi mus ga ke? Kien mi devas iri?

mi mus ga do ke jen? Al kiu mi devas iri?

haida ga! Ni iru!

haida ga na fute Ni iru piede!

lai veni

ching lai! Bonvolu veni!

tu lai ze ke? Vi venas el kie?

mi lai ze Dubai. Mi venas el Dubai.

mi lai dom na pos den. Mi venos hejmen morgaŭ.

safar vojaĝi

sual tu safar na tren? Ĉu vi vojaĝas per vagonaro?

mimon safar ze London do Paris. Ni vojaĝas el Londono al Parizo.

safar tre long. La vojaĝo estas tre longa.

na ĉe, en, sur

la hotel na ke? Kie estas la hotelo?

la hotel na go dau. La hotelo estas ĉe tiu vojo.

tu na ke? Kie vi estas?

mi na dom. Mi estas hejme.

ye na ke? Kie li aŭ ŝi estas?

ye side na kamar. Li aŭ ŝi sidas en la ĉambro.

Noto! Vi povas uzi na kiel prepozicio aŭ ankaŭ kiel verbo.

mi gong na... Mi laboras ĉe ...

dom loĝi

tu dom na ke? Kie vi loĝas?

mi dom na Singapur. Mi loĝas en Singapuro.

eska te domu yi hotel? Ĉu vi loĝas en cxi tiu hotelo?

deld atendi

ching dele! Bonvolu, atendu!

dele do mi! Atendu min!

yemon dele do mimon. Ili atendas nin.

mi dele do tu na hotel. Mi atendas vin en la hotelo.

5a parto. Tempaj frazoj

zai -as, nune

mi zai salam tu su dosti.
Mi nune salutas vian amikon.

la man ya zai vide un filme.
La viro estas vidanta la virinon.

ye zai si shefe.
Ĝi estas la nuna ĉefo.

ye zai na dom.
Ĝi estas nune hejme.

pas -is, pasinte

mi pas salam tu su dosti.
Mi (pasinte) salutis vian amikon.

la man ya pas vide un filme fem.
La viro (pasinte) vidis la virinon

ye pas si shefe.
Ĝi estas la pasinta ĉefo.

ye pas na dom.
Ĝi estis pasinte hejme.

le farite

mi le salam tu su dosti.
Mi estas salutinta vian amikon.

la man le vide un filme.
La viro estas vidinta la virinon.

ye le si shefe.
Ĝi estas la estinta ĉefo.

ye le na la dom.
Li estas estinta hejme.

sha -os, estonte

mi sha salam tu su dosti.
Mi salutos vian amikon.

la man sha vide la filme.
La viro vidos la virinon.

ye sha si shefe.
Ĝi estas la estonta ĉefo.

ye sha na dom.
Ĝi estos hejme.