Bazaĵoj de Pandunia rapide

Pandunia estas konstruita lingvo, kiu havas minimala gramatiko kaj tutmonda vortaro.

Literoj kaj sonoj

Pandunia havas sistema ortografio. Ĉiu litero aŭ literkombino korespondas al unu sono.

La vokaloj a, e, i, o, u estas prononcita same kiel en Esperanto.

La konsonantoj estas: b, ch (kiel ĉ), d, f, g, h, j (kiel ĝ), k, l, m, n, p, r, s, sh (kiel ŝ), t, v (kiel ŭ), y (kiel j), z.

Neŝanĝigeblajn vortojn

Vortoj neniam ŝanĝiĝas en Pandunia – eĉ se ilia vortklaso ŝanĝiĝas! La sama vorto, sin ia ajn ŝanĝo en sia formo, povas roli kiel substantivo, adjektivo aŭ verbo.

Personaj pronomoj

Persono Ununombro Multenombro
1a mi mimon
mi ni
2a tu tumon
ci aŭ vi vi
3a ye yemon
ĝi, li aŭ ŝi ili

Bazaj frazkonstruoj

La partiklo ya 'jes' apartigas la subjekto de la verbo.

mau ya yam. – Kato manĝas.
jen ya sona. – Homo dormas.

Se la subjekto estas persona pronomo, la ya estas forlasita.

mi yam. – Mi manĝas.
tu sona. – Vi dormas.

Vortordo ege gravas. La normala vortordo estas subjekto–verbo–objekto.

mi ama tu. – Mi amas vin.

Kiam la objekto estas substantivo, ĝi estas markita per montranta pronomo pronoun, nombrovorto aŭ alia vorteto.

mi yam un pai. – Mi manĝas torton.
tu yam ni pai. – Vi manĝas ĉi tiun torton.

Neado

Aldoni no antaŭ la neita vorto.

mi no sona. – Mi ne dormas.
tu yam no jen. – Vi manĝas neniun.

Esti

La verbo si signifas 'esti'. Oni povas forĵeti ĝin de tre simplaj frazoj.

mi un jen. – Mi homo.
mi si un jen. – Mi estas homo.
mi vol si un mau. – Mi volas esti kato.

Multeuzeblaj vortoj

Multaj vortoj povas roli kiel substantivo, adjektivo aŭ verbo.. Verboj ne enhavas tenson. Substantivoj ne enhavas nombron (unu- aŭ multenombran) aŭ genron. Pronomoj ne enhavas genron. Do la sekvanta ekzempla frazo povas signifi multajn aferojn.

ye ama mau. – Li amas katojn. / Ŝi amis katon. / Ĝi amos la katon.

Sed la preciza signifo estas normale donita de la kunteksto:

tri nen chen, mi ha du mau e un vaf. mi mas ha un fem ben. ye ama mau! – Antaū tri jaroj mi havis du katojn kaj unu hundon. Mi ankaū havis filinon. Ŝi amis la katojn!

Tempo

Tensoj kaj aspektoj estas esprimita per adverboj kaj helpantaj verboj, kiel zai (nune), pas (pasinte), le (jam antaŭe) kaj sha (estonte).

mi zai ama tu. – Mi amas vin.
mi pas ama tu. – Mi amis vin.
mi le ama tu. – Mi estas aminta vin.
mi sha ama tu. – Mi amos vin.

Pasivo

La pasivo estas farita uzante la helpantan verbon be.

tu be ama. – Vi estas amita.
mi be ama da tu. – Mi estas amita de vi.

Modifaj vortoj

Adjektivoj estas antaŭ la vorto, kiun ili modifas.

un nove ama – nova amo
la bon pai – bona torto

Aldonu modifvorton antaŭ verboj. La adverboj povas esti markita de vorteto di.

mi bon vide tu. – Mi bone vidas vin.
tu vide li ama ye. – Vi vidable amas lin aŭ ŝin.

Por kompari modifvortojn, uzu la vortetoj mas 'pli', masim 'plej', min 'malpli', minim 'malplej' kaj par 'egale'. The point of comparison is introduced with ka 'kiel'.

tu si mas lau ka mi. – Vi estas pli maljuna ol mi.
tu si masim lau. – Vi estas la plej maljuna.

Demandoj

Por demandi jes–aŭ–ne demandon anstataŭigi la verbon per "(verbo) no (verbo)" konstruo aŭ aldoni he 'ĉu' je la fino de la frazo.

tu vide no vide mi? – Ĉu vi vidas min?
tu vide mi, he? – Vi vidas min, ĉu?

Por demandi ki-demandon skribu la normala frazo kaj anstataŭigu la demanditan vorton per ke 'kio, kiu'.

tu ama ke? – Kiun vi amas?
tu ama ke man? – Kiun viron vi amas?
ke man ya ama tu? – Kiu viro amas vin?
tu ama ye ke poli? – Kiom multe vi amas lin?

Ordonojn

Por diri ordonon forĵetu la subjekto kaj komencigi la frazon per la verbo.

yam ni pai! – Manĝu ĉi tiun torton!
vide go mau! – Vidu tiun katon!