Saltu al enhavo

Bazaĵoj de Pandunia rapide

Pandunia estas konstruita lingvo, kiu havas minimala gramatiko kaj tutmonda vortaro.

Literoj kaj sonoj

Pandunia havas sistema ortografio. Ĉiu litero aŭ literkombino korespondas al unu sono.

La vokaloj a, e, i, o, u estas prononcita same kiel en Esperanto.

La konsonantoj estas: b, ch (kiel ĉ), d, f, g, h, j (kiel ĝ), k, l, m, n, p, r, s, sh (kiel ŝ), t, v (kiel ŭ), y (kiel j), z.

Neŝanĝigeblajn vortojn

Vortoj neniam ŝanĝiĝas en Pandunia – eĉ se ilia vortklaso ŝanĝiĝas! La sama vorto, sin ia ajn ŝanĝo en sia formo, povas roli kiel substantivo, adjektivo aŭ verbo.

Personaj pronomoj

Persono Ununombra Multenombra
mi mimen
1a mi ni
tu tumen
2a vi vi
da damen
3a li, ŝi they, them

Bazaj frazkonstruoj

La partiklo ya 'jes' apartigas la subjekto de la verbo.

mau ya yam. – Kato manĝas.
jen ya sona. – Homo dormas.

Se la subjekto estas persona pronomo, la ya estas forlasita.

mi yam. – Mi manĝas.
tu sona. – Vi dormas.

Vortordo ege gravas. La normala vortordo estas subjekto–verbo–objekto.

mi ai tu. – Mi amas vin.

Kiam la objekto estas substantivo, ĝi estas markita per montranta pronomo pronoun, nombrovorto aŭ alia vorteto.

mi yam un pai. – Mi manĝas torton.
tu yam ye pai. – Vi manĝas ĉi tiun torton.

Neado

Aldoni no antaŭ la neita vorto.

mi no sona. – Mi ne dormas.
tu yam no jen. – Vi manĝas neniun.

Esti

La verbo e signifas 'esti'. Oni povas forĵeti ĝin de tre simplaj frazoj.

mi e jen. – Mi homo.
mi jen. – Mi estas homo.
mi vol e mau. – Mi volas esti kato.

Multeuzeblaj vortoj

La vortoj de pandunia ofte havas pli vastan sencon ol la korespondaj esperantaj vortoj.

da ai mau. – Li amas katojn. / Ŝi amis katon. / Ĝi amos la katon.

Sed la kunteksto normale klarigas la precizan signifon:

pre tri nen, mi ha du mau i un vaf. mi ha mas un fem ben. da ai mau! – Antaū tri jaroj mi havis du katojn kaj unu hundon. Mi ankaū havis filinon. Ŝi amis la katojn!

Tempo

Tensoj kaj aspektoj estas esprimita per adverboj kaj helpantaj verboj, kiel zai (nune), pas (pasinte), le (jam antaŭe) kaj sha (estonte).

mi zai ai tu. – Mi amas vin.
mi pas ai tu. – Mi amis vin.
mi le ai tu. – Mi estas aminta vin.
mi sha ai tu. – Mi amos vin.

Pasivo

La pasivo estas farita uzante la helpantan verbon be.

tu be ai. – Vi estas amita.
mi be ai de tu. – Mi estas amita de vi.

Modifaj vortoj

Adjektivoj estas antaŭ la vorto, kiun ili modifas.

un neu ai – nova amo
la hau pai – bona torto

Aldonu modifvorton antaŭ verboj. La adverboj povas esti markita de vorteto di.

mi hau (di) visi tu. – Mi bone vidas vin.
tu visi di ai da. – Vi vidable amas lin aŭ ŝin.

Por kompari modifvortojn, uzu la vortetoj mas 'pli', masim 'plej', min 'malpli', minim 'malplej' kaj par 'egale'. La celo de komparo estas markita per ka 'kiel'.

tu e mas sen ka mi. – Vi estas pli maljuna ol mi.
tu e masim sen. – Vi estas la plej maljuna.

Demandoj

Por demandi jes–aŭ–ne demandon anstataŭigi la verbon per "(verbo) no (verbo)" konstruo aŭ aldoni he 'ĉu' je la fino de la frazo.

tu visi no visi mi? – Ĉu vi vidas min?
tu visi mi, he? – Vi vidas min, ĉu?

Por demandi ki-demandon skribu la normala frazo kaj anstataŭigu la demanditan vorton per ke 'kio, kiu'.

tu ai ke? – Kiun vi amas?
tu ai ke man? – Kiun viron vi amas?
ke man ya ai tu? – Kiu viro amas vin?
tu ai da ke poli? – Kiom multe vi amas lin?

Ordonojn

Por diri ordonon forĵetu la subjekto kaj komencigi la frazon per la verbo.

yam ye pai! – Manĝu ĉi tiun torton!
visi vo mau! – Vidu tiun katon!