Przedstawianie się

Dialog

☻: te si ke? = Kim jesteś?
☺: me si yusef. te si ke? = Jestem Yusef. Kim jesteś?
☻: me si maria. le si ke? = Jestem Maria. Kto to?
☺: le si mi doste. = To mój przyjaciel.
☻: li nam si ke? = Jak się nazywa?
☺: li nam si sarah. = Nazywa się Sara.

Gramatyka

Zdania w Panduni normalnie podążają za strukturą temat-komentarz. Temat wskazuje,o kim lub o czym jest mowa. Komentarz mówi coś o temacie. Na przykład, w ye si mi ya doste tematem jest zaimek ye (on, ona, ono), za którym podąrza komentarz si mi ya doste (jest moim przyjacielem).

Słowo si znaczy być w Pandunia. To samo słowo jest używane dla wszystkich osób. By powiedzieć przeciwnie, po prostu zamień je na no (które jest słowem na nie).

le si sarah. = Ona jest Sarą.
le ni sarah. = Ona nie jest Sarą.

maw si hewan. = Kot jest zwierzęciem.
dom ni hewan. = Dom nie jest zwierzęciem.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są pod listą słów.

  1. Kim jesteś?
  2. Jestem Tomasz.
  3. Kim jest twój przyjaciel?
  4. Ona to Sara.
  5. Jak się nazywasz?
  6. Nazywam się ...........

Lista słów

me Ja, mnie. mi mój.
te ty, cię. ti twój.
le on, ona lub ono. li jego lub jej.
ke co lub kto.
si być (jestem, jesteś, jest, itd) si tak. no nie.
bon dobry, dobrze. doste przyjaciel. nam imię, nazwa. fem kobieta. man mężczyzna. maw kot. hewan zwierzę.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. te si ke?
  2. me si tomas.
  3. ti doste si ke?
  4. le si sarah.
  5. ti nam si ke?
  6. mi nam si ...........

Mówienie cześć

salam = Cześć!

Oto jak ludzie pozdrawiają się w Panduni. Mówią salam. To słowo jest używane i na powitanie, jak i na pożegnanie

salam = Żegnaj!

Słowo salam znaczy "pozdrowienie". Jest oryginalnie arabskim słowem znaczącym pokój i jest powszechnym pozdrowieniem w wielu częściach śœiata, szczególnie w Afryce i Azji. Pandunia jest językiem ogólnoświatowym, biorącym słowa z wszystkich części świata.

Forma czasownikowa salam to salama, znaczące "pozdrawiać".

me salama te. = Pozdrawiam cię.
te salama me. = Pozdrawiasz mnie.

To są zdania czynne. W zdaniach czynnych podmiot wykonuje czynność na dopełnieniu. W mi salama tu pierwsze słowo, mi, jest podmiotem, salama jest orzeczeniem (słowem-czynnością), a tu jest dopełnieniem. Kolejność podmiotu, orzeczenia i dopełnienia jest ważna i nigdy się nie zmienia.

Kolejność słów w zdaniu czynnym: Podmiot + Orzeczenie + Dopełnienie

W Panduni zaimki osobowe to: mi = ja, tu = ty, i ye = on,ona, ono. Zauważ, że zaimki zostają takie same w poprzednich, przykładowych, zdaniach. Słowa nigdy się nie odmieniają w Panduni. Pozostają takie same niezleżnie od ich pozycji w zdaniu.

W Panduni zdania mogą być skracane przez opuszczanie zaimków oczywistych w danej sytuacji.

me salama te! = Pozdrawiam cię!
salama te! = Pozdrowienia dla ciebie! (To oczywiste, że mówiący to pozdrawiający.)

salama! = Pozdrowienia! (To oczywiste, że słuchacze są pozdrawiania.)

Wzór w salam tu jest poręczny w zwracaniu się do ludzi po imieniu, określeniu pokrewieństwa lub zawodzie.

salam toni! = Cześć, Tony!
salam mame! = Cześć, mamo!
salam pape! = Cześć, tato!
salam xefe! = Cześć, szefie!

Innym słowem w Panduni do pozdrawiania jest haló. Jest to równie międzynarodowe pozdrowienie. Możesz swobodnie wybierać, którego słowa użyć pozdrawiając ludzi.

haló! - Cześć!

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są pod listą słów.

  1. Pozdrawiasz go/ją.
  2. Mama pozdrawia tatę.
  3. Cześć, mamo!
  4. Żegnaj!

Lista słów

salam, haló pozdrowienie, cześć, witaj, dzień dobry, itd.
mamá matka, mama. papá ojciec, tata. xefe szef, dyrektor.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. te salama le.
  2. mame salama pape.
  3. salam mame!
  4. salam!

Proszenie

Dialog

☻: salam! = Cześć!
☺: salam! plisa sida. = Cześć! Proszę, usiądź!
☻: danke. = Dziękuję.
☺: plisa nyama kafe u cay. = Proszę, napij się kawy lub herbaty.
☻: me nyama cay. danke. = Napiję się herbaty, dziękuję.
...
☺: plisa salama ti mame! = Proszę pozdrów twoją matkę.
☻: me salama le. salam! = Pozdrowię ją. Cześć!
☺: salam! = Cześć!

Gramatyka

Zaimki osobowe w Panduni to: me = ja, te = ty, i le = on, ona, ono. Pandunia jest językiem neutralnym płciowo. Nie rozróżnia płci w zaimkach trzecioosobowych ani jakichkolwiek innych zaimkach. Wszystkie zaimki osobowe są obecne przykładowym zdaniu poniżej.

me plisa te salama le. = Ja proszę cię, żebyś pozdrowił go/ją.

Te zdanie ma strukturę osiową. Pierwszy czasownik, plisa = prosić, odnosi się do te jako swojego dopełnienia. Jednocześnie te służy też jak podmiot drugiego czasownika, salama = pozdrowić, którego dopełnienie to le. Tak więc te ma podwójną rolę: (1) dopełnienie pierwszego czasownika i (2) podmiot drugiego czasownika. Dlatego, jest osią albo zawiasem, między dwoma czasownikami.

Struktura osiowa: Podmiot + Czasownik¹ + Dopełnienie/Podmiot + Czasownik² + Dopełnienie

Struktura osiowa jest powszechną strukturą w Panduni.

Pamiętaj, że można opóścić zaimki znane z kontekstu. Innymi słowy, mówiący może spokojnie założyć, że słuchacze wiedzą, o kim mówi, więc nie potrzeba wciąż ich powtarzać. W ten sposób zdania mogą być skracane.

me plisa te salama le. = Ja proszę cię, żebyś pozdrowił go/ją.
plisa salama le. = Proszę, pozdrów go/ją.

Zdanie plisa salama ye ma użyteczny wzór, użyteczny przy grzecznych prośbach.

plisa sida. = Proszę, usiąść.
plisa dona kafe. = Proszę, podaj kawę.
plisa dona cay. = Proszę, podaj herbatę.
plisa nyama cay. = Proszę, pij herbatę.
plisa safa kamar. = Proszę, sprzątaj pokój.

Rozkazy są wprowadzane z manda = rozkazać. Kożystają z takiej samej struktury osiowej, co prośby z plisa.

komanda dona cay. = Daj (mi) herbatę!
komanda safa kamar. = Sprzątaj pokój!

W praktyce, bezpośrednie rozkazy mogą być też tworzone tylko jednym czasownikiem i rozkazującym tonem.

safa le! = Sprzątaj to!

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię.

  1. Pije herbatę.
  2. Szef poprosił ją, by usiadła.
  3. Proszę, napij się kawy lub herbaty.
  4. Matka poprosiła mnie, żebym sprzątał pokój.
  5. Szef siada i pije kawę.

Lista słów

cay herbata. plisa poprosić, prosić. dona dać, dawać. danke dzięki, dziękuję. i i. kafe kawa. kamar pokój. manda rozkazać, rozkazywać. u lub. safa posprzątać, sprzątać. sida siedzieć. nyama jeść lub pić.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. le nyama cay.
  2. xefe plisa le sida.
  3. plisa nyama kafe u cay.
  4. mame plisa me safa kamar.
  5. xefe sida i nyama kafe.

Pytania "tak lub nie"

Dialog

☻: salam! eska tu nyama kafe u cay? = Witam! Czy chce pan kawę albo herbatę?
☺: cay. = Herbatę.
☻: i tu? = A pan?
○: mi no baxa pandunia... = Nie mówię w Panduni...
☻: sori! eska ye nyama cay? = Przepraszam! Czy napije się herbaty?
☺: no. ye no nyama cay. ye nyama kafe. = Nie, on nie pije herbaty. On pije kawę.
☻: eska tu nyama supe? = Czy zje pan zupę?
☺: nyama. = Tak. (Jem.)
☻: eska ye nyama supe? = Czy on zje zupę?
☺: no nyama. = Nie.
☻: danke. mi dona un cay i un kafe i un supe na bade du des minut. = Dziękuję. Przyniosę jedną herbatę, jedną kawę i jedną zupę za dziesięć minut.

Zadawanie pytań

Pytanie, na które można odpowiedzieć mówiąc tak lub nie mają taką samą strukturę osiową, co prośby z plisa, której nauczyłeś się w poprzedniej lekcji. Pytania są wprowadzane słowem eska = pytać.

mi eska tu nyama cay. = Ja pytam cię, czy napijesz się herbaty.
eska tu nyama cay? = Czy pijesz herbatę?
eska nyama cay? = Czy pić herbatę?

Prośby zazwyczaj dotyczą pytanego lub pytanych, ale pytania pytania często dotyczą innych ludzi. Dlatego drugi ziamek jest zazwyczaj potrzebny. Może zostać opuszczony tylko, gdy jest jasne, o kogo chodzi.

eska ye nyama cay? = Czy on/ona pije herbatę?
eska tu nyama supe? = Czy jesz zupę?
eska mimen nyama suy? = Czy pijemy wodę?

Oczywiście, powszechne rzeczowniki i nazwy własne również mogą być używane.

eska xefe nyama kafe? = Czy szef pije kawę?
eska papá safa kamar? = Czy ojciec sprząta pokój?
eska niki baxa pandunia? = Czy Nicky mówi Pandunia?

Dawanie odpowiedzi

Na pytania tak/nie można odpowiadać słowami si = tak, i no = nie.

eska tu nyama supe? = Czy jesz zupę?
si. = Tak.
eska ye nyama supe? = Czy ona je zupę?
no. = Nie.

Można odpowiadać też bardziej złożenie.

eska tu nyama kafe? = Czy pijesz kawę?
si. mi nyama kafe. = Tak, piję kawę.
eska ye nyama kafe? = Czy on pije kawę?
no. ye no nyama kafe. = Nie, on nie pije kawy.

Można też odpowiadadać twierdząco powtarzając główny czasownik z pytania.

eska tu nyama suy? = Czy pijesz wodę?
nyama. = (Tak,) piję.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię.

  1. Czy mówisz w Panduni?
  2. Tak, mówię w Panduni.
  3. Czy matka pije kawę?
  4. Nie, ona nie pije kawę.
  5. Czy ona je zupę?
  6. Ona nie je.

Lista Słów

bada po. sori przepraszam, pardon. minut minuta. no nie. baxa mówić; język. suy woda. supe zupa. un jeden (1). des dziesięć. eska zapytać, pytać. si tak.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. eska tu baxa pandunia?
  2. si. mi baxa pandunia.
  3. eska mamá nyama kafe?
  4. no. ye no nyama kafe.
  5. eska ye nyama supe?
  6. (ye) no nyama.

Mówienie nie

W poprzedniej lekcji nauczyłeś się odpowiadać si i no na pytania. Słowo no jest używane do przeczenia. Dodawanie no przed czasownikiem zamienia zdanie twierdzące w przeczące.

mi salama tu. = Pozdrawiam cię.
mi no salama tu. = Nie pozdrawiam cię.

Konceptualnie, zdanie przeczące oznacza brak lub nieistnienie przeczonego słowa. W zdaniu mi no salama tu, przeczące słowo no zaprzecza istnieniu pozdrowienia. W Panduni słowo negujące działa na nastepne słowo. Różne zakresy przeczenia mogą zależeć od lokalizacji słowa negującego.

mi plisa tu safa kamar. = Ja proszę cię, żebyś sprzątał pokój.
mi no plisa tu safa kamar. = Ja NIE proszę cię, żebyś sprzątał pokój.
mi plisa tu no safa kamar. = Ja proszę cię, żebyś NIE sprzątał pokoju.

Negowane słowo może być dowolnego typu: czasownik, zaimek, rzeczownik, przymiotnik, a nawet liczebnik.

ye no tena maw. = Ona nie ma koty.
ye tena no maw, lova waf. = Ona ma nie koty, ale psy.
no ye, a mi tena maw. = Nie ona, ale ja mam koty.
mi tena no un, a do maw. = Ja nie mam jednego, ale dwa koty.

Ćwiczenia

Przetłumacz te zdania z języka polskiego na Pandunię. Czasem istnieje więcej niż jedna poprawna odpowiedź

  1. Nie sprzątał pokoju.
  2. Jeden kubek nie jest pusty.
  3. Dwa psy nie jedzą zupy.
  4. Nie ma psa ani kota.
  5. Szef pije herbatę ale nie kawę.
  6. Matka nie ma psa, ale (ma) dwa koty.

Word List

kupe kubek, szklanka. hali pusty. hava mieć. maw kot. waf pies. do dwa. nul zero. a ale.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. ye no safa kamar.
  2. un kupe no hali.
  3. dua waf no nyama supe.
  4. ye no tena waf i maw. / ye tena no waf i no maw.
  5. xefe nyama cay a no kafe.
  6. mamá tena no waf a do maw.

Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość

Wyrażanie czasu

Nie ma odmiany czasowników w Panduni. Wszystkie czasowniki mają tylko jedną formę, niezależną od podmiotu, czasu i aspektu. Na przykłas, mi nyama pan może znaczyć i "Jem chleb", "Zjadłem chleb", i "Jadłem chleb", ale zazwyczaj jedno znaczenie ma sens w kontekście rozmowy. Na przykład, gdy ludzie rozmawiają o śniadaniu tego dnia, zdanie mówi o czasie przeszłym.

mi nyama pan na suba nyam. = Zjadłem chleb na poranny posiłek.

Istnieją też konkretne słowa opisujące czas.

ja - już, przed określonym czasem
gang - przed chwilą, niedawno
zay - teraz, w tym momencie
hai - nadal
sun - niedługo
futur - w przyszłości

Przymiotniki dla przeszłości, teraźniejszości i przyszłości to, odpowiednio, pas, zay i futur. Mogą być używane do modyfikowania rzeczowników.

sarah si mi ya pas xefe. = Sara jest moim byłym szefem.
yusef si mi ya zay xefe. = Yusef jest moim obecnym szefem.
maria si mi ya futur xefe. = Maria jest moim przyszłym szefem.

Te same słowa są używane, gdy mowa o czynnościach i wydarzeniach w czasie. Po prostu umieszcza się je po czasowniku.

mi pas darba ye. = Uderzyłem to (w przeszłości).
mi zay darba ye. = Uderzam to (teraz).
mi futur darba ye. = Uderzę to (w przeszłości).

Alternatywnie, określenie czasu może zostac umieszczone jako ostatnie w zdaniu.

mi darba ye pas.
mi darba ye zay.
mi darba ye futur.

Nie trzeba powtarzać oreśleń czasu cały czas. To byłoby dziwne. Wystarczy określić to na początku wypowiedzi. Inne określenie czasu nie będzie potrzebne, doopóki nie zmieni się czas albo nie będzię przydatne zaakcentowanie, że mowa wciąż w tym samym czasie.

mi pas tena un maw. = Miałem jednego kota w przeszłości.
ye bon maw. = To był dobry kot.
mi tena un waf zay. = Mam teraz jedneg psa.

Jakiekolwiek określenie czasu jest dobre. Gdy jedno określenie czasu jest obecne, nie potrzeba dodatkowych słów.

mi jenu na nen 2003. = Urodziłem się w 2003. roku.
ye safa kamar na badi den. = Posprząta pokój jutro.

Lista słów

pas przeszły, były. zay teraźniejszy, obecny. futur przyszły. darba uderzyć, bić. pan chleb. suba nyam poranny posiłek, śniadanie. festa świętować, bawić się.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są na dole strony.

  1. Mój szef będzie świętował w przyszłości.
  2. Miałem dwa psy.
  3. Jesz teraz zupę.
  4. Sprzątała pokój dzień wcześniej.
  5. Kot będzie jutro pił kawę.
  6. Twoja matka świętowała zeszłej nocy.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. mi ya xefe festa futur.
  2. mi tena do waf pas.
  3. tu nyama supe zay.
  4. ye safa kamar na befo den.
  5. maw nyama kafe na badi den.
  6. tu ya mamá festa na befo noce.