Przedstawianie się

Dialog

☻: te si ke? = Kim jesteś?
☺: me si yusef. te si ke? = Jestem Yusef. Kim jesteś?
☻: me si maria. le si ke? = Jestem Maria. Kto to?
☺: le si mi doste. = To mój przyjaciel.
☻: li nam si ke? = Jak się nazywa?
☺: li nam si sarah. = Nazywa się Sara.

Gramatyka

Zdania w Panduni normalnie podążają za strukturą temat-komentarz. Temat wskazuje,o kim lub o czym jest mowa. Komentarz mówi coś o temacie. Na przykład, w le si mi doste tematem jest zaimek le (on, ona, ono), za którym podąrza komentarz si mi doste (jest moim przyjacielem).

Słowo si znaczy być w Pandunia. To samo słowo jest używane dla wszystkich osób. By powiedzieć przeciwnie, po prostu zamień je na ni (które jest słowem na nie).

le si sarah. = Ona jest Sarą.
le ni sarah. = Ona nie jest Sarą.

maw si hewan. = Kot jest zwierzęciem.
dom ni hewan. = Dom nie jest zwierzęciem.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są pod listą słów.

  1. Kim jesteś?
  2. Jestem Tomasz.
  3. Kim jest twój przyjaciel?
  4. Ona to Sara.
  5. Jak się nazywasz?
  6. Nazywam się ...........

Lista słów

me Ja, mnie. mi mój.
te ty, cię. ti twój.
le on, ona lub ono. li jego lub jej.
ke co lub kto.
si być (jestem, jesteś, jest, itd) si tak. ni nie.
bon dobry, dobrze. doste przyjaciel. nam imię, nazwa. fem kobieta. man mężczyzna. maw kot. hewan zwierzę.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. te si ke?
  2. me si tomas.
  3. ti doste si ke?
  4. le si sarah.
  5. ti nam si ke?
  6. mi nam si ...........

Mówienie cześć

salam = Cześć!

Oto jak ludzie pozdrawiają się w Panduni. Mówią salam. To słowo jest używane i na powitanie, jak i na pożegnanie

salam = Żegnaj!

Słowo salam znaczy "pozdrowienie". Jest oryginalnie arabskim słowem znaczącym pokój i jest powszechnym pozdrowieniem w wielu częściach śœiata, szczególnie w Afryce i Azji. Pandunia jest językiem ogólnoświatowym, biorącym słowa z wszystkich części świata.

Forma czasownikowa salam to salama, znaczące "pozdrawiać".

me salama te. = Pozdrawiam cię.
te salama me. = Pozdrawiasz mnie.

To są zdania czynne. W zdaniach czynnych podmiot wykonuje czynność na dopełnieniu. W me salama te pierwsze słowo, me, jest podmiotem, salama jest orzeczeniem (słowem-czynnością), a te jest dopełnieniem. Kolejność podmiotu, orzeczenia i dopełnienia jest ważna i nigdy się nie zmienia.

Kolejność słów w zdaniu czynnym: Podmiot + Orzeczenie + Dopełnienie

W Panduni zaimki osobowe to: me = ja, te = ty, i le = on,ona, ono. Zauważ, że zaimki zostają takie same w poprzednich, przykładowych, zdaniach. Słowa nigdy się nie odmieniają w Panduni. Pozostają takie same niezleżnie od ich pozycji w zdaniu.

W Panduni zdania mogą być skracane przez opuszczanie zaimków oczywistych w danej sytuacji.

me salama te! = Pozdrawiam cię!
salama te! = Pozdrowienia dla ciebie! (To oczywiste, że mówiący to pozdrawiający.)

salama! = Pozdrowienia! (To oczywiste, że słuchacze są pozdrawiania.)

Wzór w salam te jest poręczny w zwracaniu się do ludzi po imieniu, określeniu pokrewieństwa lub zawodzie.

salam toni! = Cześć, Tony!
salam mame! = Cześć, mamo!
salam pape! = Cześć, tato!
salam xefe! = Cześć, szefie!

Innym słowem w Panduni do pozdrawiania jest haló. Jest to równie międzynarodowe pozdrowienie. Możesz swobodnie wybierać, którego słowa użyć pozdrawiając ludzi.

haló! - Cześć!

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są pod listą słów.

  1. Pozdrawiasz go/ją.
  2. Mama pozdrawia tatę.
  3. Cześć, mamo!
  4. Żegnaj!

Lista słów

salam, haló pozdrowienie, cześć, witaj, dzień dobry, itd.
mamá matka, mama. papá ojciec, tata. xefe szef, dyrektor.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. te salama le.
  2. mame salama pape.
  3. salam mame!
  4. salam!

Proszenie

Dialog

☻: salam! = Cześć!
☺: salam! plisa sida. = Cześć! Proszę, usiądź!
☻: danke. = Dziękuję.
☺: plisa niama kafe u cay. = Proszę, napij się kawy lub herbaty.
☻: me niama cay. danke. = Napiję się herbaty, dziękuję.
...
☺: plisa salama ti mame! = Proszę pozdrów twoją matkę.
☻: me salama le. salam! = Pozdrowię ją. Cześć!
☺: salam! = Cześć!

Gramatyka

Zaimki osobowe w Panduni to: me = ja, te = ty, i le = on, ona, ono. Pandunia jest językiem neutralnym płciowo. Nie rozróżnia płci w zaimkach trzecioosobowych ani jakichkolwiek innych zaimkach. Wszystkie zaimki osobowe są obecne przykładowym zdaniu poniżej.

me plisa te salama le. = Ja proszę cię, żebyś pozdrowił go/ją.

Te zdanie ma strukturę osiową. Pierwszy czasownik, plisa = prosić, odnosi się do te jako swojego dopełnienia. Jednocześnie te służy też jak podmiot drugiego czasownika, salama = pozdrowić, którego dopełnienie to le. Tak więc te ma podwójną rolę: (1) dopełnienie pierwszego czasownika i (2) podmiot drugiego czasownika. Dlatego, jest osią albo zawiasem, między dwoma czasownikami.

Struktura osiowa: Podmiot + Czasownik¹ + Dopełnienie/Podmiot + Czasownik² + Dopełnienie

Struktura osiowa jest powszechną strukturą w Panduni.

Pamiętaj, że można opóścić zaimki znane z kontekstu. Innymi słowy, mówiący może spokojnie założyć, że słuchacze wiedzą, o kim mówi, więc nie potrzeba wciąż ich powtarzać. W ten sposób zdania mogą być skracane.

me plisa te salama le. = Ja proszę cię, żebyś pozdrowił go/ją.
plisa salama le. = Proszę, pozdrów go/ją.

Zdanie plisa salama le ma użyteczny wzór, użyteczny przy grzecznych prośbach.

plisa sida. = Proszę, usiąść.
plisa dona kafe. = Proszę, podaj kawę.
plisa dona cay. = Proszę, podaj herbatę.
plisa niama cay. = Proszę, pij herbatę.
plisa safa kamar. = Proszę, sprzątaj pokój.

Rozkazy są wprowadzane z manda = rozkazać. Kożystają z takiej samej struktury osiowej, co prośby z plisa.

komanda dona cay. = Daj (mi) herbatę!
komanda safa kamar. = Sprzątaj pokój!

W praktyce, bezpośrednie rozkazy mogą być też tworzone tylko jednym czasownikiem i rozkazującym tonem.

safa le! = Sprzątaj to!

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię.

  1. Pije herbatę.
  2. Szef poprosił ją, by usiadła.
  3. Proszę, napij się kawy lub herbaty.
  4. Matka poprosiła mnie, żebym sprzątał pokój.
  5. Szef siada i pije kawę.

Lista słów

cay herbata. plisa poprosić, prosić. dona dać, dawać. danke dzięki, dziękuję. i i. kafe kawa. kamar pokój. manda rozkazać, rozkazywać. u lub. safa posprzątać, sprzątać. sida siedzieć. niama jeść lub pić.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. le niama cay.
  2. xefe plisa le sida.
  3. plisa niama kafe u cay.
  4. mame plisa me safa kamar.
  5. xefe sida i niama kafe.

Pytania "tak lub nie"

Dialog

☻: salam! eska te niama kafe u cay? = Witam! Czy chce pan kawę albo herbatę?
☺: cay. = Herbatę.
☻: i te? = A pan?
○: me ni baxa pandunia... = Nie mówię w Panduni...
☻: pardon! eska le niama cay? = Przepraszam! Czy napije się herbaty?
☺: ni. le ni niama cay. le niama kafe. = Nie, on nie pije herbaty. On pije kawę.
☻: eska te niama supe? = Czy zje pan zupę?
☺: niama. = Tak. (Jem.)
☻: eska le niama supe? = Czy on zje zupę?
☺: ni niama. = Nie.
☻: danke. me dona un cay i un kafe i un supe na bade da des minut. = Dziękuję. Przyniosę jedną herbatę, jedną kawę i jedną zupę za dziesięć minut.

Zadawanie pytań

Pytanie, na które można odpowiedzieć mówiąc tak lub nie mają taką samą strukturę osiową, co prośby z plisa, której nauczyłeś się w poprzedniej lekcji. Pytania są wprowadzane słowem eska = pytać.

me eska te niama cay. = Ja pytam cię, czy napijesz się herbaty.
eska te niama cay? = Czy pijesz herbatę?
eska niama cay? = Czy pić herbatę?

Prośby zazwyczaj dotyczą pytanego lub pytanych, ale pytania pytania często dotyczą innych ludzi. Dlatego drugi ziamek jest zazwyczaj potrzebny. Może zostać opuszczony tylko, gdy jest jasne, o kogo chodzi.

eska le niama cay? = Czy on/ona pije herbatę?
eska te niama supe? = Czy jesz zupę?
eska mimen niama suy? = Czy pijemy wodę?

Oczywiście, powszechne rzeczowniki i nazwy własne również mogą być używane.

eska xefe niama kafe? = Czy szef pije kawę?
eska papá safa kamar? = Czy ojciec sprząta pokój?
eska niki baxa pandunia? = Czy Nicky mówi Pandunia?

Dawanie odpowiedzi

Na pytania tak/nie można odpowiadać słowami si = tak, i ni = nie.

eska te niama supe? = Czy jesz zupę?
si. = Tak.
eska le niama supe? = Czy ona je zupę?
ni. = Nie.

Można odpowiadać też bardziej złożenie.

eska te niama kafe? = Czy pijesz kawę?
si. me niama kafe. = Tak, piję kawę.
eska le niama kafe? = Czy on pije kawę?
ni. le ni niama kafe. = Nie, on nie pije kawy.

Można też odpowiadadać twierdząco powtarzając główny czasownik z pytania.

eska te niama suy? = Czy pijesz wodę?
niama. = (Tak,) piję.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię.

  1. Czy mówisz w Panduni?
  2. Tak, mówię w Panduni.
  3. Czy matka pije kawę?
  4. Nie, ona nie pije kawę.
  5. Czy ona je zupę?
  6. Ona nie je.

Lista Słów

bada po. pardon przepraszam, pardon. minut minuta. ni nie. baxa mówić; język. suy woda. supe zupa. un jeden (1). des dziesięć. eska zapytać, pytać. si tak.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. eska te baxa pandunia?
  2. si. me baxa pandunia.
  3. eska mamá niama kafe?
  4. ni. le ni niama kafe.
  5. eska le niama supe?
  6. (le) ni niama.

Mówienie nie

W poprzedniej lekcji nauczyłeś się odpowiadać si i ni na pytania. Słowo ni jest używane do przeczenia. Dodawanie ni przed czasownikiem zamienia zdanie twierdzące w przeczące.

me salama te. = Pozdrawiam cię.
me ni salama te. = Nie pozdrawiam cię.

Konceptualnie, zdanie przeczące oznacza brak lub nieistnienie przeczonego słowa. W zdaniu me ni salama te, przeczące słowo ni zaprzecza istnieniu pozdrowienia. W Panduni słowo negujące działa na nastepne słowo. Różne zakresy przeczenia mogą zależeć od lokalizacji słowa negującego.

me plisa te safa kamar. = Ja proszę cię, żebyś sprzątał pokój.
me ni plisa te safa kamar. = Ja NIE proszę cię, żebyś sprzątał pokój.
me plisa te ni safa kamar. = Ja proszę cię, żebyś NIE sprzątał pokoju.

Negowane słowo może być dowolnego typu: czasownik, zaimek, rzeczownik, przymiotnik, a nawet liczebnik.

le ni tena maw. = Ona nie ma koty.
le tena ni maw, lova waf. = Ona ma nie koty, ale psy.
ni le, a me tena maw. = Nie ona, ale ja mam koty.
me tena ni un, a do maw. = Ja nie mam jednego, ale dwa koty.

Ćwiczenia

Przetłumacz te zdania z języka polskiego na Pandunię. Czasem istnieje więcej niż jedna poprawna odpowiedź

  1. Nie sprzątał pokoju.
  2. Jeden kubek nie jest pusty.
  3. Dwa psy nie jedzą zupy.
  4. Nie ma psa ani kota.
  5. Szef pije herbatę ale nie kawę.
  6. Matka nie ma psa, ale (ma) dwa koty.

Word List

kupe kubek, szklanka. hali pusty. hava mieć. maw kot. waf pies. do dwa. nul zero. a ale.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. le ni safa kamar.
  2. un kupe ni hali.
  3. dua waf ni niama supe.
  4. le ni tena waf i maw. / le tena ni waf i ni maw.
  5. xefe niama cay a ni kafe.
  6. mamá tena ni waf a do maw.

Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość

Wyrażanie czasu

Nie ma odmiany czasowników w Panduni. Wszystkie czasowniki mają tylko jedną formę, niezależną od podmiotu, czasu i aspektu. Na przykłas, me niama pang może znaczyć i "Jem chleb", "Zjadłem chleb", i "Jadłem chleb", ale zazwyczaj jedno znaczenie ma sens w kontekście rozmowy. Na przykład, gdy ludzie rozmawiają o śniadaniu tego dnia, zdanie mówi o czasie przeszłym.

me niama pang na suba niam. = Zjadłem chleb na poranny posiłek.

Istnieją też konkretne słowa opisujące czas.

ja - już, przed określonym czasem
gang - przed chwilą, niedawno
zay - teraz, w tym momencie
hai - nadal
sun - niedługo
futur - w przyszłości

Przymiotniki dla przeszłości, teraźniejszości i przyszłości to, odpowiednio, pas, zay i futur. Mogą być używane do modyfikowania rzeczowników.

sarah si mi pas xefe. = Sara jest moim byłym szefem.
yusef si mi zay xefe. = Yusef jest moim obecnym szefem.
maria si mi futur xefe. = Maria jest moim przyszłym szefem.

Te same słowa są używane, gdy mowa o czynnościach i wydarzeniach w czasie. Po prostu umieszcza się je po czasowniku.

me pas darba le. = Uderzyłem to (w przeszłości).
me zay darba le. = Uderzam to (teraz).
me futur darba le. = Uderzę to (w przeszłości).

Alternatywnie, określenie czasu może zostac umieszczone jako ostatnie w zdaniu.

me darba le pas.
me darba le zay.
me darba le futur.

Nie trzeba powtarzać oreśleń czasu cały czas. To byłoby dziwne. Wystarczy określić to na początku wypowiedzi. Inne określenie czasu nie będzie potrzebne, doopóki nie zmieni się czas albo nie będzię przydatne zaakcentowanie, że mowa wciąż w tym samym czasie.

me pas tena un maw. = Miałem jednego kota w przeszłości.
le bon maw. = To był dobry kot.
me tena un waf zay. = Mam teraz jedneg psa.

Jakiekolwiek określenie czasu jest dobre. Gdy jedno określenie czasu jest obecne, nie potrzeba dodatkowych słów.

me jenu na nen 2003. = Urodziłem się w 2003. roku.
le safa kamar na badi den. = Posprząta pokój jutro.

Lista słów

pas przeszły, były. zay teraźniejszy, obecny. futur przyszły. darba uderzyć, bić. pang chleb. suba niam poranny posiłek, śniadanie. festa świętować, bawić się.

Ćwiczenia

Spróbuj przetłumaczyć te zdania z języka polskiego na Pandunię. Poprawne odpowiedzi są na dole strony.

  1. Mój szef będzie świętował w przyszłości.
  2. Miałem dwa psy.
  3. Jesz teraz zupę.
  4. Sprzątała pokój dzień wcześniej.
  5. Kot będzie jutro pił kawę.
  6. Twoja matka świętowała zeszłej nocy.

Odpowiedzi do Ćwiczeń

  1. mi xefe festa futur.
  2. me tena dul waf pas.
  3. te niama supe zay.
  4. le safa kamar na befo den.
  5. maw niama kafe na badi den.
  6. te ya mamá festa na befo noce.